زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٧٠

فصل 2 : در معرفت قوس النهار وقوس الليل I

از معدل النهار متساوي است .

واتفاق طريقت : آن است كه دو كوكب كه بر يك مدار باشند از

I

مدارات يومى . پس لامحالهء بعد ايشان از نقطه‌هاى انقلاب متساوي بود . مثلًا چنان كه

I

يكى در بيست وهفت درجهء حوت باشد وديگرى در سه درجهء ميزان كه بعد هر يك از سر جدى هشتاد

I

وهفت درجه بود . واين را اتفاق طريقت به آن اعتبار مىگويند كه بر يك مدارند . وچون پيش از اين

I

گفتيم كه مسير مختلف كوكب را بهت خوانند وفضل بهت كوكب سريع السير را بر بطى السير ، سبق گويند

I

وبهت معدل نيز گويند . واگر هر دو راجع باشند يا مستقيم ، آن را به كوكب سريع السير نسبت كنند .

I

واگر يك كوكب راجع بود وديگرى مستقيم ، بهت هر دو را با هم جمع كنند وآن را بهت معدل گويند . و

I

اين حكم در بيرون آوردن اتصال نظر است .

اما در اتصال محل ، بعكس اين است ؛ يعنى اگر هر دو كوكب

I

راجع باشد يا مستقيم ، بهت ايشان را با هم جمع كنند . واگر يكى راجع باشد وديگرى مستقيم ، فضل يكى

I

بر ديگرى بگيرند وآن را بهت معدل گويند . وساعت تمام هر روزى را چون تنصيف كنند آنچه

I

حاصل شود آن را ساعات نصف النهار خوانند .

فصل 2 : در معرفت قوس النهار وقوس الليل I

فصل 2 : در معرفت قوس النهار وقوس الليل

I

به تقريب وبه تحقيق

وآن چنان است كه مطالع جزو شمس را به بلد از مطالع أو به فلك مستقيم ، يا مطالع طلوع

I

كوكب را از مطالع ممرّ أو به فلك مستقيم ، چنان كه ذكر آن بعد از اين كرده شود كم كنيم نصف قوس النهار

I

هر يك حاصل آيد به بلد . واگر آن را از نصف دور كم كنيم نصف قوس الليل حاصل آيد از آن هر يك . يا نظر

I

كنيم اگر ميل آفتاب يا بعد كوكب از معدل النهار شمالي بود كه بعد از اين ذكر كرده شود ، تعديل النهار

I

هر يك را بر ربع دور يعنى / ص افزاييم ؛ واگر جنوبي باشد كم كنيم تا نصف قوس النهار حاصل آيد . آن را

I

تضعيف كنيم تا قوس النهار حاصل شود . يا مطالع جزو آفتاب را به بلد از مطالع نظير أو نقصان

I

كنيم تا قوس نهار حاصل آيد . يا فضله النهار را يعنى ضعف تعديل النهار را بر نصف دور

I

يعنى / فف افزاييم اگر ميل يا بعد شمالي بود ؛ واز أو كم كنيم اگر جنوبي باشد تا قوس النهار حاصل آيد .