زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٦٩

فصل أول : در تعريفات

تا رسيدن به دايرهء نصف النهار ؛ وضعف آن قوس النهار باشد وباقي آن تا تمامى دور قوس

I

الليل بود ؛ واجزاى ساعات زماني نصف سدس قوس النهار يا قوس الليل باشد ؛ واجزاى ساعات

I

مستوى ربع سدس دور بود . واتصالات بر دو جنس باشد : يكى را اتصال نظر خوانند

I

وديگر اتصال محل . واتصال نظر پنج نوع بود :

أول ، قران وآن جمع آمدن دو كوكب باشد در يك

I

جزو از فلك .

دوم ، تسديس بود كه بعد ميان دو كوكب مقدار سدس دور بود يعنى / س درجه .

I

سوم ، تربيع باشد كه بعد ميان دو كوكب مقدار ربع دور باشد يعنى / ص درجه بود .

چهارم ، تثليث

I

باشد كه بعد ميان دو كوكب مقدار ثلث دور بود و / فك درجه .

پنجم ، مقابله باشد كه بعد ميان دو كوكب

I

نصف دور بود يعنى / فف درجه . وقرانى كه كوكب متحيره را با آفتاب شود آن را احتراق « 1 » خوانند .

I

وقرانى كه ماه را با آفتاب شود آن را اجتماع گويند . وجزء اتصالات ، آن جزو باشد از اجزاى

I

بروج كه اتصال در آن جزو تمام شود . ومقابله‌اى كه ماه را با آفتاب شود آن را استقبال گويند . و

I

اگر استقبال به روز باشد جزو استقبال جزو آفتاب را گيرند ؛ واگر به شب بود جزو ماه را ؛ واگر بر دو

I

طرف روز باشد هر كدام شرقي باشد آن را گيرند . واگر ابعاد اين اتصالات را بر دايرهء ديگر اعتبار

I

كنند آن را مطارح شعاعات گويند ، چنان كه شرح آن بعد از اين ببايد .

اما اتصال محل بر دو نوع

I

باشد : يكى را اتفاق قوت خوانند وديگر را اتفاق طريقت ؛ وليكن هر دو نوع را تناظر گويند .

I

واتفاق قوت آن است كه دو كوكب بر دو مدار باشند از مدارات يومى كه آن دو مدار

I

متساوي باشند يكى شمالي از دايرهء معدل النهار وديگرى جنوبي . پس لامحالهء بعد هر دو كوكب از

I

نقطه‌هاى اعتدال متساوي باشند .

مثلًا چنان كه يكى در بيست درجهء دلو بود وديگر در ده درجهء

I

ثور كه بعد هر يك از سر حمل چهل درجه است . واين را اتفاق قوت به آن اعتبار گويند كه قوت

I

آن درجهء ثور شمال ، هم چند قوت آن درجهء دلو است در جنوب . زيرا كه بعد مدارات ايشان

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] اختراق