زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٦٤

فصل چهارم : در استخراج وعرض زهره I

جانب افتاده باشند از جانب أعلى يا أسفل ، اين عرض أول جنوبي بود ؛ واگر در دو جانب

I

مختلف افتاده باشند ، شمالي باشند . ومولانا محىالدين مغربى اينجا مركز معدل را اعتبار

I

كرده است در تعيين جهت ، نه مركز ميل را ؛ واين ضعيف در قرانات تجربه كرده موافق

I

نيامد وبه آن اعتبار عرض كوكب از جهتي به جهتي ديگر مىافتد .

عمل عرض دوم ؛ چون خواهيم

I

كه استخراج عرض دوم كنيم بر مركز معدل عطارد ، شش برج زيادت كنيم ومركز معدل

I

زهره را به حال خود بگذاريم وآن را مركز انحراف خوانيم . آن گاه از برابر مركز انحراف ، دقايق نسب

I

مشتركه برگيريم واز برابر خاصهء معدله انحراف زهره را در دقايق نسب أو تا عرض

I

دوم زهره حاصل آيد . وانحراف عطارد نامعدل است ، تعديل انحراف عطارد وآن چنان

I

باشد كه ضرب كنيم عشر انحراف را در دقايق نسب أو تا تعديل حاصل آيد . آن گاه نظر كنيم

I

به مركز معدل عطارد ؛ اگر در جانب أعلى باشند ، تعديل را از انحراف كم كنيم ؛ واگر در جانب أسفل

I

بود ، بر أو افزائيم تا انحراف معدل شود . آن گاه انحراف معدل را در دقايق نسب أو ضرب

I

كنيم تا عرض دوم عطارد حاصل شود . آن گاه نظر كنيم به مركز انحراف زهره وعطارد ؛ اگر در

I

نصف أعلى بود : خاصهء معدله كمتر از شش برج باشد ، عرض شمالي بود ؛ واگر بيشتر از

I

شش باشد ، عرض جنوبي بود . واگر مركز انحراف در نصف أسفل باشد : وخاصهء معدله كمتر

I

از شش برج بود ، عرض جنوبي باشد ، واگر بيشتر بود ، شمالي باشد .

فايده : در تعديل انحراف

I

عطارد ، أصحاب همهء زيجات مقصر بوده‌اند . بدان سبب كه بيشتر زيجات آن است

I

كه انحراف عطارد را تعديل نمىكنند ودر بعضي زيجات كه تعديل مىكنند چون زيج معتبر سنجرى

I

وزيج ايلخانى وزيج مولانا محىالدين مغربى همه تقريب « 1 » كرده‌اند . زيرا كه در زيج معتبر سنجرى

I

ودر زيج ايلخانى وقتي كه مركز معدل در جانب بعد ابعد است در جميع ابعاد مختلفه ، عشر انحراف را

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] تغريب