زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٢٦

فصل 14 : در معرفت I

وچون در مبداء سالى ، نوبت به يكى از اين نام‌ها رسيده بود اگر آن سال بسيطه باشد

I

نوبت سال آيند [ ه ] به ششم آن نام رسد ؛ واگر آن سال كبيسه بود نوبت سال آينده به هفتم

I

آن نام رسد . وهميشه تفاضل ميان دو سال از اين دور ، يا پنج نام باشد يا شش . و

I

نسبت نوبت أسامي اين دور ايشان را در احكام سال‌ها ، مانند نسبت نوبت بروج است

I

ما را در طوالع سال‌ها كه نه بر ترتيب بروج وأسامي دور است . ونسبت سال‌هاى ايشان را بدان

I

دوازده حيوان ، چون نسبت بروج انتهاست ما را در احكام سال‌ها كه بر ترتيب بروج و

I

أسامي دور است . ونيز آن دوازده حيوان را كه نسبت مىكنند بروج هم از سرى خالى نيست ، چنان كه

I

ما را أول بروج ، حمل است كه خانهء مريخ است وكوكب مريخ موسوم است به مكر وحيل وتزوير ، ايشان

I

نام أول اين دور را « 1 » موش نهاده‌اند كه مناسب اين است . وما را دوم بروج ، ثور است ايشان را

I

نيز دوم اين دور گاو است . وما را سوم بروج ، جوزاست كه در وى صورت جبار است ،

I

ايشان را نيز سوم اين دور پلنگ است كه جار صفت است ؛ وهم بدين « 2 » ترتيب هر اسمى كه ايشان

I

وضع كرده‌اند مناسب صور واخلاق بروج است واحكام سال‌ها را از مزاج وخلق « 3 »

I

وافعال آن حيوانات كنند .

ودر اين مقام به جهت تنبيه ، اين قدر كفايت است كه ياد كرديم

I

وهمچنان كه در كتب احكام ، هر لونى را به عنصرى نسبت مىكند واحكام از لون عنصر

I

مىكنند ، چنانچه خواجة ابوالمحامد غزنوى در كتاب كفايت التعليم في الصناعهء التنجيم

I

آورده است در احكام تغييرات « 4 » هوا وبارندگى كه لون آتش ، سرخ است ولون هوا ،

I

زرد است ولون آب ، سپيد است ولون خاك ، سياه ، واز اينجا تركيب احكام مىكند وسياهى

I

وتيرگى ابر را به خاك نسبت مىكنند وسپيدى آب را به باران وزردى هوا را

I

به رعد وسرخى آتش را به برق ؛ ايشان نيز لون سفيدى را سعد مىدارند كه منسوب است

( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] دورا ( 2 ) . [ در أصل نسخه : ] بذين ( 3 ) . [ در أصل نسخه : ] حلق ( 4 ) . [ در أصل نسخه : ] تغيرات