زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٢٢

عمل ششم : در معرفت مداخل حقيقي ماه‌ها از دور I

عمل چهارم : واستخراج تعديل ماه ، به حساب وبه جدول

عمل چهارم : واستخراج تعديل ماه ، به حساب وبه جدول

اما به حساب ؛ وآن چنان است كه نظر كنيم به أيام حصهء ماه ؛ اگر كمتر است

I

از 124 كه اين را به لغت ايشان سجونشا ( ؟ ) خوانند آن أيام را در تمام آن عدد ضرب كنيم تا فنك‌هاى تعديل زايد حاصل

I

آيد واگر آن أيام زيادت است از اين فضل آن را در تمام آن فضل با اين عدد ضرب كنيم تا فنك‌هاى تعديل ماه حاصل آيد

I

ناقص . از آن فنك‌ها دقايق وثواني تعديل ماه بيرون آوريم چنان كه معهود است .

اما به جدول ؛ چنان است كه به حصهء ماه

I

درآئيم در جدول تعديل أو ، ودقايق وثواني تعديل برگيريم معدل به تعديل ما بين السطرين اگر با أيام حصهء ماه ، دقايق

I

باشد ؛ وزايد وناقص آن را معلوم كنيم ودر جدول دستور نشان كنيم تا مطلوب حاصل آيد .

عمل پنجم : در بيان I

عمل پنجم : در بيان

I

تعديل مركب

چون تعديل آفتاب وماه گرفته باشيم نظر كنيم تا به هر دو تعديل ؛ اگر چنانچه هر دو تعديل زايد باشد يا ناقص ، هر دو را با هم جمع كنيم تا تعديل مركب حاصل آيد زايد يا ناقص . واگر يكى زايد بود وديگرى ناقص ، نظر كنيم تا فضل كدام ، راست

I

فضل آن را بر آن ديگر معلوم كنيم . پس اگر فضل زايد را بود ، آنچه حاصل آمده است تعديل زايد است

I

واگر فضل ناقص را باشد ، آنچه حاصل شده است تعديل ناقص بود . آن را در جدول تعديل مركب دستور ثبت

I

گردانيم وزايد وناقص را نشان كنيم تا مطلوب حاصل آيد .

عمل ششم : در معرفت مداخل حقيقي ماه‌ها از دور I

عمل ششم : در معرفت مداخل حقيقي ماه‌ها از دور

I

ستينى وضبط أيام شهور

وطريق أو آن است كه نظر كنيم به تعديل مركب اگر چنان كه زايد است ،

I

آن را بر مداخل حقيقي ماه‌ها حاصل آيد تامه . آن گاه نظر كنيم به دقايق

I

أيام آن مداخل شهور به امر أوسط

I

زيادت كنيم واگر ناقص است از آن كم كنيم تا مداخل حقيقي ماه‌ها حاصل آيد تامه . آن گاه نظر كنيم به دقايق

I

أيام آن مداخل شهور اگر چنان كه كمتر از چهل وپنج دقيقه باشد آن را يكى گيريم ؛ واگر اين مقدار باشد

I

يا بيشتر ، آن را دو گيريم وبر أيام مداخل شهور افزائيم تا أيام مداخل ناقصه حاصل آيد . پس تفاضل ميان

I

مدخل ناقص ماه أول ودو [ م ] بگيريم تا عدد أيام ماه أول حاصل آيد . وهمچنين از تفاضل ميان مدخل

I

ناقص ماه دوم وسوم ، عدد أيام ماه دوم حاصل شود وباقي بر اين قياس است . وليكن ضابطه آن است كه

I

پيش از سه ماه پياپى تامه / ل ودو ماه پياپى ناقصه / كط نيايد ؛ واگر از اين ضابطه بيرون رود هرآينه در جبر

I

كسور ، خللى رفته باشد . على الخصوص وقتي كه دقايق أيام ، نزديك به چهل وپنج بوده باشد به اندك كسرى

I

كمتر ، وآن را اعتبار نكرده باشيم اصلاح اين بايد كردن تا اين ضابطه محفوظ ماند .

وظن اين ضعيف آن است