زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي ) — الصفحة ١٠٨

فصل سوم : در شرح اقسام شبانروز ونسبت آن اقسام به دور دوم كه بر دوازده I

يا ساعات مستوى را بر / كد منحط قسمت كنيم تا دقايق أيام بيرون آيد . واگر خواهيم تا

I

از ساعات مستوى ، چاغ‌ها بيرون آوريم بعكس چون دو ساعت مستوى يك چاغ است

I

پس اگر ساعات مستوى را تضعيف كنيم چاغ‌ها حاصل آيد ؛ اگر چاغ‌ها را تنصيف كنيم ساعات

I

مستوى شود . وچون يك چاغ ، دو ساعت است پس حصهء هر چاغ ، صد وبيست دقيقه ساعت

I

باشد وحصهء هر كه پانزده دقيقهء ساعت بود . پس اگر يك چاغ را به اصطلاح منجمان

I

ما شصت دقيقه گيريم حصهء يك كه ، هفت دقيقه وسى ثانيه باشد . باز از دقايق أيام ،

I

حصهء هر چاغى پنج دقيقه بود وحصهء هر سى وهفت ثانيه وسى ثالثه .

واگر خواهيم تا بدانيم كه از

I

شبانروز چند چاغ گذشته است از نيمهء شب گذشته ساعات بعد معلوم

I

كنيم ودايماً دو عدد بر آن ساعات افزائيم . آنچه حاصل آيد آن را تنصيف

I

كنيم تا چاغ‌ها حاصل شود با دقايق . اگر ساعات را كسور بوده باشد هر هفت

I

دقيقه وسى ثانيه را يك كه گيريم تا عدد كه‌هاى تامهء آن چاغ‌ها حاصل آيد . واگر كسرى

I

بماند كه كمتر از حصهء يك كه بود ، آن از كه ناقص باشد از آن چاغ .

وطريقي

I

ديگر ؛ دقايق چاغ‌ها را تنصيف كنيم وبر پانزده قسمت كنيم تا عدد كه‌هاى تامه حاصل

I

شود . واگر كسرى بماند از كه ناقص باشد ، از آن چاغ ناقص . واگر از دقايق أيام خواهيم

I

كه چاغ‌ها بيرون آوريم دقايق أيام را بر پنج قسمت كنيم تا عدد وچاغ‌هاى تامه حاصل آيد .

I

آنچه باقي ماند هر سى وهفت ثانيه وسى ثالثه را يك كه گيريم . وما حصهء چاغ‌ها وكه‌ها از دقايق

I

أيام در اين جدول نهاديم تا از آنجا به آسانى معلوم گردد . وطريق عمل به اين جدول چنان است

I

كه بر ساعات بعد از نصف الليل « 1 » يك عدد افزائيم دايماً ، وآن را تنصيف كنيم وباقي را دقايق أيام

I

كنيم وآن را در حشو جدول طلب كنيم واز برابر أو از بالاى جدول ، چاغ برگيريم واز جانب أيمن عدد كه معلوم كنيم « 2 »

( 1 ) . [ در حاشية آمده است : ] النهأر ( 2 ) . " كنيم ؛ در أصل نسخه دو بار تكرار شده است .