تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — الصفحة ١٦١

پيوست 3 [ مدخل منظوم ]

ميشود كه شارح از منجّمان نيمهء اوّل قرن دهم هجرى بوده . . . » .

عرض ميكنم : اوّلا آن كس كه اسمش در مقدّمهء مدخل منظوم مورد مدح قرار گرفته « جمال الدّين » است نه « جلال الدّين » . ثانيا ، تا آنجا كه ديده‌ام ، فقط در فهرستى كه مالك نسخهء شمارهء 4345 كتابخانهء مجلس شورا ، در اوّل آن مجموعه نوشته ، رسالهء مدخل منظوم را كه ششمين رساله از آن مجموعه است به « سيّد اشرف » نسبت داده است . ثالثا همچنانكه پيشتر عرض كردم ، مدخل منظوم كه در سال 616 هجرى قمري سروده شده نميتواند از آن خواجة نصير طوسي باشد .

* چنان به نظر ميرسد كه « فخر الدّين » نامى ، كه وى را نميشناسيم ( يا لا أقل من نميشناسم ) ، تكّه‌هايى در نجوم وتنجيم سروده است . از سروده‌هاى اين « فخر الدّين » ، چهار بيت در حاشيهء نسخه‌يى از مدخل منظوم كه أساس طبع اين ضميمه است ، آمده :

« مولانا فخر الدّين حكيم ، در بيان مطالع بروج باطاسات ميفرمايد :

حَمَل وحوت را به قول حكيم * هست مطلع ز طاسها سه ونيم

ثور با دلو نيز يار آيد * قِسم هريك ز طاس چار آيد

باز جوزا وجَدى را پنج است * ياد گير اين‌كه مايهء گَنج است

پس ز خرچنگ تا به برج كمان * شش به كم سدس ، هريك دان

يعنى حصّهء هريك شش طاس است الّا سدس طاسى » .

پيداست كه اين « فخر الدّين » كسى جدا از سرايندهء مدخل منظوم است كه تكّه‌هايى از سروده يا سروده‌هاى أو - به عنوان يك يادآورى - در حاشيهء نسخهء مدخل منظوم ، نقل شده است .

چنانكه گذشت ، مرحوم سعيد نفيسى « منظومهء ديگرى در نجوم ودربارهء سير ماه در بروج دوازده‌گانه ( شامل سى وشش بيت ، يعنى سه بيت براي هر برج ) » را به خواجة نصير طوسي نسبت داده وبيت اوّل آن منظومه را ياد كرده است .