تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى ) — الصفحة ١٥٩

پيوست 3 [ مدخل منظوم ]

نيست از دانش نجومى بِه * كآندر أو گنج حكمت است وفره

كردم آغاز مدخل منظوم * ياد كردم در أو بسى ز علوم

بهر تشريف خويش اوّل اين * كردم از مدحت جمال الدّين

بومحامد محمّد احمد * كه به قدر است برتر از فرقد

نرسد در مديحشان سخنم * چون مقرّم به عجز خويش چه كنم

از فضولي كنون بپردازم * خاطر از نظم مدخل آغازم

تا هر آن كس كه ياد گيرد اين * گردد از فاضلان روى زمين

ودر پايان منظومه ميفرمايد :

هر كه اين را تمام برخوانَد * چون به تقويم بنگرد داند

آنچه مكتوب باشد اندر وى * مشكلش جمله حلّ شود بر وى

ليك بايد كه اعتقادش از اين * چون بداند نگردد از ره دين

كه نداند شناخت در دو سراى * هيچكس علم غيب جز كه خداى

باد از ما درود بر مهتر * هم بر أصحاب وأهل أو يكسر

پيداست كه اين منظومه را خواجة براي جمال الدّين أبو حامد محمّد بن أحمد نامى سروده است كه در كتابهاى رايج ذكرى از أو نيافتم . در انتساب اين منظومه به خواجة نصير نبايد شك كرد ، زيرا يكى از خصايص فنّى وى اين بوده كه مطالب علمي را به نظم در ميآورد ، وقطعات بسيارى از اشعار أو به ما رسيده كه در آنها دشواريهاى علوم دقيقه مانند حكمت ورياضيّات ونجوم وهيئت را طرح كرده است . چنانكه منظومهء ديگرى در نجوم ودربارهء سير ماه در بروج دوازده‌گانه ، شامل سى وشش بيت ، يعنى سه بيت براي هر برج ، دارد كه بيت اوّل آن اين است :

هر مهى كآيد به تأييد خداى لم يزل * جِرم مَه در خانهء مرّيخ ، يعنى در حَمَل »

مرحوم محمّد تقى مدرّس رضوى ، در كتاب أحوال وآثار خواجة نصير ، در ضمن