كهكشانها در قرآن ( فارسي ) — الصفحة ١١٦

[ فاطر السّموت والأرض از آية 46 شورى ]

واما اينكه صحنهء اعمال دنيوي انسانها چگونه در روز قيامت ظاهر مىشود ، مفسرين بزرگوار تفسيرهاى گوناگونى فرموده‌اند . وتفسير آية 4 و 5 همين سوره زلزال نمونه‌اى از آنهاست كه در اين آيات خطاب به رسول أكرم صلّى اللّه عليه وآله وسلّم مىفرمايد :

يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها - بِأَنَّ رَبَّكَ أَوْحى لَها .

( اى رسول من ) در روز قيامت به امر پروردگار تو به زمين از طريق وحى امر صادر مىشود : تا زمين در آن روز تمام اخبارى كه از مردم جهان دارد بازگو كند وزمين نيز از تمام اعمال مردم يك‌به‌يك خبر مىدهد .

لغت حديث از مادة حدث وحدوث به معنى حكايت كردن واخبار عين حوادث است . در اينجا ممكن است زمين اخبار را از چند طريق فاش سازد . 1 - ممكن است از طريق نامه اعمال انسانها خبر بدهد ( مثل ضبط صوت ) 2 - ممكن است تعريف چگونگى اعمال را بازگو كند . 3 - ممكن است از طريق تجسم اعمال وصحنه ، عين ارتكاب عمل را به نمايش بگذارد .

ولى چون در آية ششم اين جمله آمده است : « لِيُرَوْا أَعْمالَهُمْ » انسانها از قبرها بر خواسته ومىرود تا اعمال خودشان را ببينند ولغت « يروا » حكايت از رؤيت اعمال به رأى العين است وسرانجام « فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَيْراً يَرَهُ » ودر « شَرًّا يَرَهُ » بنابراين لغت « يره » حكايت دارد كه تك‌تك انسانها اعمال خير وشر خود را به رأى العين خواهند ديد .

در اينجا چند حديث در اين باره نقل مىشود : 1 - از پيغمبر أكرم صلّى اللّه عليه وآله وسلّم مىخوانيم كه فرمود : « أتدرون ما اخبارها ؟ » آيا مىدانيد منظور از اخبار زمين چيست ؟ « قالوا : الله ورسوله اعلم » .

گفتند : خدا وپيغمبر آگاه‌تر است . حضرت فرمود :

« اخبارها ان تشهد على كلّ عبد وأمة بما عملوا على ظهرها تقول عمل كذا وكذا