مروج الذهب ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٨

مسعودى بوده است . اخبار الزمان در واقع دائرة المعارف تاريخ جهان بوده كه در آن نه تنها تاريخ سياسى بلكه كليه معارف بشرى به تفصيل ذكر شده است . متأسفانه از اين كتاب امروزه هيچ اثرى در دست نيست و آنچه عبدالله صاوى به نام كتاب اخبار الزمان چاپ كرده ( قاهره ، مطبعة الحنفى ، 1938 ميلادى ) محققا از مسعودى نيست .

2 . الكتاب الاوسط ، دومين اثر مهم تاريخى مسعودى است ، كوتاهتر از اخبار الزمان كه به ترتيب سنوى تدوين شده است . از اين كتاب نيز امروزه هيچ نشانى در دست نيست .

3 . كتاب مروج الذهب ومعادن الجوهر في تحف الاشراف من الملوك و اهل الداريات .

سومين اثر ثاريخى مسعودى . درباره اين كتاب بعدا سخن خواهيم گفت .

4 . كتاب فنون المعارف وماجرى فى الدهور الواقف . چهارمين اثر تاريخى مسعودى كه ظاهرا بيشتر به تاريخ يونان وروم وشمال افريقا پرداخته است .

5 . كتاب ذخائر العلوم و ما كان فى سالف الدهور . پنجمين اثر تاريخ مسعودى ، ظاهرا مفصلتر از التنبيه بوده وتاريخ ايران وملوك الطوايف در آنها به تفصيل بيشترى آمده بوده است .

6 . كتاب الاستذكار لما جرى فى سالف الاعصار . ششمين اثر تاريخى مسعودى ، مفصلتر از دو كتاب قبلى . التنبيه بر مبناى آن تأليف شده است .

7 . كتاب التنبيه والاشراف . آخرين اثر تاريخى مسعودى ، درباره آن بعدا سخن خواهيم گفت .

8 . كتاب المقالات فى اصول الديانات . درباره آراء وعقايد فرق اسلامى و غير اسلامى ، از جمله شيعه ، معتزله ، خوارج ، ما رونيان مسيحى وخرميان . ظاهرا كتاب مهم ومعتبرى بوده ونويسندگان ملل ونحل به كرات به آن اشاره كرده اند .

9 . كتاب القضايا والتجارب . از جالب تو جهترين كتابهاى مسعودى بوده كه نويسنده در آن به شرح رويدادهاى سفرهايش پرداخته است .

10 . كتاب سرالحيات . ظاهرا درباره نفس وقواى آن بوده ونويسنده در