تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٩

طرق تجارتى عمده

ميان تجار ژنى ادارهء خاصى بنام ادارهء كريمه براى ترويج تجارت و سهولت كار دادوستد در روسيهء جنوبى و از طريق روسيه با مشرق تأسيس كردند و از همين راه محصولات روسيه از قبيل پوست و چرم و گوشت و ماهى و غلات را بتوسط شط ولگا و ابريشم چين را از راه صحراى گبى و بيش‌باليغ و الماليغ و اترار و خوارزم و سراى وهشتر خان به بنادر درياى آزوف و سياه مىآوردند .

راههاى عمدهء بين چين و هند و بنادر و درياى آزوف و سياه سه بود :

1 - راه چين يعنى قسمتى از راه بزرگى كه بمناسبت تجارت ابريشم چين از اين طريق آن را « راه ابريشم » مىگفتند .

اين راه از ولايت توان هوانگ « 1 » در چين بولايت كان‌سو « 2 » مىآمد و از آنجا داخل تركستان شرقى حاليه شد از طريق بيش‌باليغ و الماليغ و اترار بسمرقند و بخارا مىرسيد . در بخارا قسمت اصلى آن از راه مرو و گرگان برى مىآمد و از رى به قزوين و زنجان و تبريز و ايروان مىرفت و از ايروان يا به طرابوزان و يا به يكى از بنادر شام منتهى مىگرديد . قسمت فرعى اين راه از سمرقند بخوارزم و از خوارزم به سراى وهشتر خان و از آنجا به كنار شط دن و بنادر درياى آزف انتها مىيافت .

2 - راه هند و سند از طريق پيشاور و كابل و بلخ و خوارزم به سراى وهشتر خان و بنادر و دارالتجاره‌هاى تجار ژنى و ونيزى .

3 - راه بحرى هند ببندر هرموز و از طريق خشكى از هرموز بكرمان و گرگان و خوارزم كه در اين محل اخير به راه فوق متصل مىگرديد .

تجار ژنى و ونيزى تا ايام استيلاى امير تيمور گوركان بر روسيه در بنادر شبه جزيرهء قرم داراى استيلاى اقتصادى كامل بودند و عمدهء تجارت ابريشم چين و ادويهء هند از اين راه در دست ايشان بود و در اواسط نيمهء قرن چهاردهم ميلادى كه بين جانى بيك خان دشت قبچاق و تجار ايتاليائى بهم خورد و جانى بيك دو بندر تانا و كافا را از ايشان گرفت قيمت ابريشم و ادويه در اروپا مضاعف شد و اين حال تا موقعى كه بار ديگر بين خان و تجار مزبور صلح برقرار گرديد باقى بود و اين‌بار تجار ژنى و ونيزى براى تلافى مافات جدّ و جهد خود را دو برابر كردند .

( 1 ) - Touang - Huang ( 2 ) - Kan - Sou