تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى ) — الصفحة ٠.٤٤
الف - اعلام و اماكن جغرافيايى :
بوراق‌اوزى ، اورن‌اوزى و اوران‌اوزى . رودخانهء بين چوروم و اماسيه : مجيداوزى و در حوالى قونيه رودهاى قاميشلىاوز و اگرىاوز . در منطقه بولى : قزل‌اوز ، از رودخانه‌هاى آناطولى مىباشند . به همين نحو در منابع جغرافيايى آناطولى به رودهاى :
آرقيت‌اوزى ، آقچه‌اوزى ، دانشمنداوزى و كش‌اوزى هم برخورد مىشود . در جوار ملاطيه منطقه سبز و خرمى را كه از آب كافى زمينهاى آن اشباع شده است اوز مىنامند كه به عقيدهء عده‌اى از محققان ، كلمهء اوز
uz
مقابل كلمه قراچ
Kirac
تركى يعنى : ( باير و شوره‌زار ) به كار برده شده است . 63
بنا به نوشتهء و . بارتولد ، پايتخت قراخانيان در ماوراءالنهر اوزكند نام داشته و از پرآب‌ترين شهرهاى تركستان بوده است . امروزه كوههاى شمال شرقى درياچه وان را كه از بالاترين بارندگى ساليانه برخوردار است ( اوزآلپ ) مىنامند . دايرةالمعارف فارسى مصاحب اطلاع مىدهد كه نام چند رودخانهء معروف انگلستان اوز
uz
ناميده مىشود . شادروان زكى وليدى طوغان در مقالهء بسيار جامع خود در دايرةالمعارف اسلامى ، تحت عنوان : « آمودريا » اعلام مىدارد كه اين رودخانه را تركها اوزبوى مىناميدند و معنى آن نهر بزرگ مىباشد . كلمهء اوز به مفهوم و معناى آب و رودخانه را اويغورها اوكوز ، قرقيزها و مغولان اوسون و قزاقها اوزن مىناميدند . در حواشى و اضافات تاريخ جهانگشاى جوينى ، و دايرةالمعارف اسلامى نيز كلمه اوزن رودخانه معنى شده است . بدين ترتيب ، با توجه به منابع تحقيقى فوق قزل‌اوزن بمعنى رودخانهء بزرگ مىباشد .
3 - قزل‌ايرماق - ايرماق به زبان تركى رود بزرگ را مىگويند . اين اصطلاح از طرف تركان به بزرگترين رودخانهء آناطولى اطلاق شده است كه قبلا آن را « هاليس » مىناميدند .
4 - قزل‌داغ - نام بزرگترين كوههاى آلتائى ( كاتون ) قزل‌داغ مىباشد .
اين ناحيه مسكن قديمى تركان بوده است . معروف‌ترين آبشار كوههاى آلتائى « گوگ‌گول » نام دارد . 64
5 - قزل‌دنيز - نامى است كه از طرف تركان به درياى قلزم داده شده است . اسم باستانى اين دريا ( سينوس آرابيكوس ) بود .
6 - قزل‌قوم - ( ريگستان پهناور - شن‌زار بزرگ ) . بيابان بزرگ و صحراى شنى بىآب‌وعلف ، نظير قراقوم در حوالى سير دريا . اين دشت شنى را بارتولد در