كسر أصنام الجاهلية ( عرفان و عارف نمايان ) ( فارسى ) — الصفحة ٧٦
فصل [ 3 ] در سنجش ميان علوم مكاشفه‌اى معرفة الله برترين است
جواب چنين است كه برترى عالم مجتهد را بر آن‌كس كه تنها به عبادت مىپردازد زمانى خواهيم پذيرفت كه فايده‌ى علم او همه‌گير باشد ، و ازين‌رو در سنجش با عملى خاص مقامى بالاتر خواهد داشت ، نه اينكه علم به عملى خاص برتر از خود آن عمل است .
فصل [ 3 ] در سنجش ميان علوم مكاشفه‌اى معرفة الله برترين است
فصل [ 3 ] در سنجش ميان علوم مكاشفه‌اى معرفة الله برترين است
از آنچه گفتيم روشن شد كه نتيجه‌ى اصلاح اعمالى مانند نماز و روزه و حج و غيره ، اصلاح حال قلب است ، تا امراض درونيش زائل گردد و از ناپاكىهائى كه خود را در آن‌جا كرده‌اند ، پاكسازى شود و زنگار صفات ناپسند از رويه‌ى آن زدوده گردد ؛ پس حالش به بهبودى گرايد و گوهرش استقامت گيرد و رويش نورانى شود . و نتيجه‌ى اصلاح قلب و تصفيه و نورانى كردن آن انكشاف حلال ذات و صفات و افعال خدائى در آن است .
در اصطلاح بزرگان حكمت و شريعت اين انكشاف « معرفة الربوبيّة » ناميده مىشود ، و قدماى يونان آن را « اثولوجيا » مىگفتند ، و آنان كه داراى چنين معرفتى هستند « حكماى الهى » و « علماى ربانى » خوانده مىشوند ، و در زبان شرع از اينان به « اولياء » و « صدّيقين » تعبير مىگردد .
پس برترين بخش علوم مكاشفه‌اى و گرامىترين آن معرفت خداى تعالى است كه خود ذاتا هدف است و نه اينكه وسيله‌اى براى رسيدن به هدفى ديگر باشد ، كه سعادت حقيقى بدان ميسر شود و بلكه خود عين سعادت حقيقى است ؛ ولى تا زمانى كه قلب در دنياست اين « عين سعادت بودن » را درك نتواند كرد و چنين دركى تنها در آخرت دست تواند داد .
پس اين معرفت معرفتى است آزاد و ناوابسته به ديگر معرفتها ، و ديگر معارف بهنگام سنجش چون بندگان و كارگزاران اويند ؛ چه اين معرفت خود مطلوب است و ديگران بخاطر مقدمه بودنشان فراگرفته مىشوند ، و اين معرفت وسيله‌اى براى چيز ديگر نيست چون اساسا وسيله نيست .