جغرافياى تاريخى سيراف ( فارسى ) — الصفحة ٥٥

فصل پنجم مذهب مردم سيراف

شبه جزيره عربستان بود .

تا زمانى كه پيروان دين اسلام تنها تازيان بودند ، قبول اصول دين و آيات قرآن و قوانين مذهب بدون چون و چرا انجام ميگرفت . و در نتيجه اختلافى پيش نميآمد . و اگر هم در مواردى اختلافى بروز ميكرد ، صحابه و پيشوايان دين برفع آن ميكوشيدند .

اما گسترش اسلام در كشورهاى غير عرب ، و برخورد افكار مسلمانان با غير مسلمانان ، و ورود پاره‌اى عقايد و آراء مذاهب ديگر بعالم اسلام ، دگرگونى تازه‌اى پديد آورد ، كه خود سبب ايجاد فرقه‌ها و شعبات تازه در دين اسلام شد .

از اين زمان بود كه ترديد در عقايد مذهبى و تأويل و تفسير قرآن آغاز گرديد .

يكى از مهمترين افكارى كه در نيمه دوم سده اول هجرى بين مسلمانان پديدار گشت ، مسئله جبر و اختيار بود . و اين آغاز كشمكشى بزرگ شد ، كه سراسر عالم اسلام را در بر گرفت .

بروزگار خلافت عبد الملك بن مروان ( 65 - 86 ه . ) كار اختلاف بين اين دو نظريه شدت يافت . طرفداران جبر ( مجبره يا جبريه ) را عقيده بر اين بود كه خداوند متعال پديد آورنده افعال نيك و بدبندگان است . بنده را هيچ نقشى

در پديد آوردن اين گونه افعال نيست ، بلكه مجبور و مقهور اداره خداوندى است .

در حالى كه جمعى ديگر يعنى ( قدريه ) نظرى درست مخالف آن را اظهار ميكردند ، و عقيده داشتند كه مردم در افعال خود قادر ، و توانا ، و مختارند و خداوند ايشان را در كار خود آزاد گذاشته است .

هر گروه نيز آياتى از قرآن را بسود نظريه خود تفسير كرده و شاهد ميآوردند .