كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهاء الدين محمد العاملي ( فارسى ) — الصفحة ٤٤

قال المولوى المعنوى

آيد و منعش كند واداردش * عقل چون شحنه است در نيك و بدش

عقل ايمانى چو شحنه عادلست * پاسبان و حاكم شهر دلست

همچو گربه باشد او بيدار هوش * دزد در سوراخ ماند همچو موش

در هر آنجا كه برآرد موش دست * نيست گربه ، ور بود آن مرده است

گربه‌ى چون شير شير افكن بود * عقل ايمانى كه اندر تن بود

غره‌ى او حاكم درندگان * نعره‌ى او مانع چرندگان

شهر پردزدست و پرجامه كنى * خواه شحنه باش گو و خواه نى

عقل در تن حاكم ايمان بود * كه ز بيمش نفس در زندان بود

عقل دو عقلست اول مكسبى * كه درآموزى چو در مكتب صبى

640

از كتاب و اوستاد و فكر و ذكر * وز معانى و علوم خوب و بكر

عقل تو افزون شود بر ديگران * ليك تو باشى ز حفظ آن گران

لوح حافظ تو شوى در دور و گشت * لوح محفوظست كو زين درگذشت

عقل ديگر بخشش يزدان بود * چشمه‌ى آن در ميان جان بود

چون ز سينه آب دانش جوش كرد * نى شود گنده نه ديرينه نه زرد

ور ره نقبش بود بسته چه غم * كو همى جوشد ز خانه دم بدم

عقل تحصيليى مثال جويها * كان رود در خانه‌اى از كويها

چونكه راهش بسته شد ، شد بينوا * تشنه ماند و زار با صد ابتلا

از درون خويشتن جو چشمه را * تا رهى از منت هر ناسزا

جهد كن تا پير عقل و دين شوى * تا چو عقل كل تو باطن بين شوى

650

از عدم چون عقل زيبا رو نمود * خلقش داد و هزاران عز فزود

عقل چون از عالم غيبى گشاد * رفت افزود و هزاران نام داد

كمترين زان نامهاى خوش نفس * اينكه نبود هيچ او محتاج كس

گر به صورت وانمايد عقل رو * تيره باشد روز پيش نور او