كليات اشعار و آثار فارسى شيخ بهاء الدين محمد العاملي ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٣

جبر « 1 » و تفويض « 2 » -

از پيش معلوم گرديده است .

و نيز ميگويند هر چيز در جهان بطور اتفاقى و تصادفى رخ نميدهد و همه چيز معلول علتى است .

بايد دانست كه جبر اقسام گوناگون دارد كه عبارتند از :

جبر مذهبى ، جبر روانشناسى ، جبر رياضى ، جبر علمى ، جبر تاريخ 1 - جبر مذهبى ميگويد : سرنوشت جهان و مردمان آن قبلا تعيين شده است هيچكس مالك اعمال خويش نيست و هر كارى كه انجام مىشود بنا باراده و دستور آفريدگار است ، زيرا خواستن و تصميم گرفتن كه در انسان موجود است از جانب خداوند و بدستور اوست .

بقول مولوى :

ما چو نائيم و نوا در ما ز تست * ما چو كوهيم و صدا در ما ز تست

ما عدمهائيم هستيها نما * تو وجود مطلق و فانى نما

ما همه شيران ولى شير علم * حمله‌مان از باد باشد دمبدم

حمله‌مان پيدا و ناپيداست باد * جان فداى آنكه ناپيداست باد

2 - جبر روانشناسى ميگويد : هيچ كيفيت روحى بدون علت توليد نشده و بدون علت از بين نميرود .

بايد دانست كه اين قانون را هوبس « 1 » فيلسوف راسيوناليست « 2 » قرن هفدهم ميلادى كشف كرد .

3 - جبر رياضى كه جزئى از علوم رياضى بشمار ميرود .

4 - جبر علمى ميگويد : در طبيعت همواره جبر علمى به اصل عليت يا قانون عليت نيز تغيير مىشود .

5 - جبر تاريخ ميگويد :

همواره عوامل مشابه حوادث مشابهى را بوجود مىآورد .

پيروان اختيار معتقدند كه انسان در تعيين سرنوشت خود آزاد است و خوبى و بدى هر دو در اختيار بشر است ، او ميتواند به خوبى يا بدى روى آورد و بدين ترتيب هر كس مسئول اعمال خويش است و نيز ميگويند اگر انسان اختيار نداشته باشد تعيين تكاليف دينى و وظايف اخلاقى لغو و بيهوده خواهد بود و نيز در صورتى كه خداوند اراده‌ى انسان را تحت تسلط دارد و نيز سرنوشت او را قبلا تعيين نموده است پس چگونه براى او تعيين تكليف مىكند و

( 1 ) - sboH ( 2 ) - etsilanoitaR