تاريخ فخرى در آداب ملكدارى و دولتهاى اسلامى ( فارسى ) — الصفحة ٢٩

مشاورت و استبداد به رأى

خواهند دانست كه اين شرايط همان است كه در استحقاق امامت معتبر است ، و شرايط ديگر جز آن چندان قابل اهميت نيست .

بزرگمهر حكيم گفته است : سزاوار است كه پادشاه در شكيبايى و كتمان سر مانند زمين ، و براى اهل فساد مانند آتش ، و در نرمى با كسى كه با وى نرمى كند مانند آب باشد .

نيز شايسته است كه پادشاه شنواتر از اسب ، و بيناتر از عقاب ، و آگاه‌تر از سنگخوار ( قطاة ) و پرهيزجوتر از كلاغ ، و دليرتر از شير ، و نيرومندتر و چالاك - تر از يوز باشد .

نيز بر پادشاه است كه مستبد به رأى نباشد ، و در پيش‌آمدهاى سخت با خردمندان و خواص مردم ، و يا هر كس كه در او هوش و عقل و رأى پسنديده ، و تمييز درست ، و شناسايى به امور مشاهده كرد مشورت نمايد ، و نبايد حشمت پادشاهى وى را از مأنوس كردن مستشار به خود ، و جرأت دادن به او ، و به دست آوردن دل او باز دارد ، تا مستشار از راه خلوص اداى وظيفه كند ، زيرا هيچ كس با زور خيرانديشى نمىكند . و جز با ميل و رغبت به دوستى نمىگرايد .

چه خوش گفته است شاعر در اين باره :

اهان و اقصى ثم يستنصحوننى * و من ذا الذى يعطى نصيحته قسرا

« مرا به هيچ انگاشته دورم مىافكنند ، آنگاه از من دوستى و خيرانديشى مىخواهند ، آخر كيست كه با زور دوستى و خيرانديشى كند » .

مشاورت و استبداد به رأى

مشاورت و استبداد به رأى

خداوند تعالى فرموده است : وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ [ 1 ] و رسول خدا ( ص ) پيوسته با اصحابش مشورت مىكرد .

[ ( 1 - ) ] سورهء آل عمران ، آيهء 154 .