تاريخ فخرى در آداب ملكدارى و دولتهاى اسلامى ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٦
وزارت ذو الرياستين فضل بن سهل
ايشان به وزارت رسيد فضل بن سهل بود كه براى مأمون وزارت كرد .
وزارت ذو الرياستين فضل بن سهل
وزارت ذو الرياستين فضل بن سهل
فضل بن سهل را از آن رو ذو الرياستين مىگفتند كه شمشير و قلم هر دو را در اختيار داشت . فضل بن سهل از فرزندان پادشاهان مجوس ايران بود ، وى در آغاز كار تصدّى دخل و خرج و پيشكارى يحيى بن خالد را به عهده داشت ، و پدرش سهل مجوسيى بود كه در زمان هارون الرشيد مسلمان شد .
گويند فضل بن سهل كه به علم نجوم آگاهى داشت چون نجابت مأمون را در كودكى ديد ، و به طالع وى نگريست ، اطلاع يافت كه مأمون به خلافت خواهد رسيد ، ازينرو همواره ملازمت وى را برگزيده به خدمت او پرداخت ، و تدبير امور وى را به عهده گرفت . تا آنكه خلافت در دست مأمون افتاد و فضل را به وزارت خويش برگزيد .
فضل بن سهل مردى سخى و كريم بود ، چندانكه در جود و كرم با برمكيان برابرى مىكرد ، نيز وى مردى نرمخو و بردبار و بليغ و به آداب پادشاهان دانا ، و در چاره‌انديشى بصير و بينا ، و داراى حدسى نيكو ، و در تحصيل اموال زبردست ، و در عقوبت و مجازات بسيار سخت‌گير بود .
مردم فضل بن سهل را « الوزير الامير » مىناميدند . مسلم بن وليد [ 1 ] شاعر قبل از وزارت فضل بن سهل نديم وى بود ، و در آن وقت اين اشعار را دربارهء او انشاد كرد :
و قائل : ليست له همّة * كلّا و لكن ليس لى مال
لا جدة ينهض عزمى بها * و النّاس سؤّال و بخّال
فاصبر على الدّهر الى دولة * يرفع فيها حالك الحال
[ ( 1 - ) ] مسلم بن وليد ، معروف به صريع الغوانى شاعر لطيفه‌گو و شيرين سخن عصر عباسى ، متوفى در سال 209 هجرى . جرجى زيدان : آداب اللغة العربيه .