چهل سال تاريخ ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٢
ايجاد وزارت علوم
جلوس مبارك ، سنهء هزار و دويست و شصت و شش هجرى .
ايجاد روزنامه
ايجاد روزنامه
روزنامهء رسمى هراقليمى مرآت « پليتيك » « 1 » دولت آنجا است . علاوه آنكه احوال و اخبار و اوضاع و حوادث و مراتب و مناصب و درجات و ترقيات و غيرها همه را از زبان روزنامه مىبايد شنيد .
دولت ايران قبل از ظهور اين سلطنت جاودان آيت جريده‌اى نداشت و خزانهء مملكت از فوايد نامحصور و خصايص غير محدود آن بالمره تهى بود . در سال چهارم از جلوس همايون اراده و مشيت شاهنشاه دوران كه لايزال بر ترقى ملت ايران مقصور است به ايجاد روزنامه قرار گرفت و اين كار به تدريج مثل ساير شعب خدمات اين دولت بسى بزرگ شد و ادارهء وسيع تشكيل يافت و اول نمرهء اين روزنامه كه از طبع خارج گرديد مورخ به روز جمعه [ پنجم ] « 2 » ربيع الثانى سنهء 1267 بود .
ترقى ادارهء گازت در ايران
ترقى ادارهء گازت در ايران
كسانى كه روزنامجات اوايل دولت را دارند با نمرات اين سنوات مقابل بگذارند تا به رأى العين بنگرند كه اين موضوع منظرا و مخبرا از كجا است تا به كجا .
بموجب تأثير توجهات ضمير اين پادشاه ارواحنا فداه اولا در عبارات و مطالب بون بين المشارق و المغارب به هم رسيده و آن جمله سستى و پستى و خامى و خنكى بدين همه صورت نغز و معنى پر مغز كشيده ، و ثانيا تاكنون ده جريدهء ديگر سواى روزنامهء موسوم به « ايران » كه جريدهء رسميهء دولت عليه و از سالها ادارهء آن مفوض به اقل ملازمان عتبهء سنيه است ابتكار گرديده به اسامى ذيل :
روزنامهء ملتى ، روزنامهء علمى ، روزنامهء مريخ ، روزنامهء فرهنگ ، روزنامهء دانش ، روزنامهء تبريز ، روزنامهء اردوى همايون .
ژرنال اك دپرس « 3 » كه بندهء نگارنده به خط و زبان فرانسه ايجاد كرده ، روزنامهء « اطلاع » كه هم به اختراع خاطر فاتر داير و ساير است ، روزنامهء شرف كه به تماثيل اشراف و صور رجال و تراجم احوال و برخى از اذيال اشتمال دارد ، و هم موجدا ثالث ثلث است « تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ » .
ايجاد وزارت علوم
ايجاد وزارت علوم
قبل از طلوع نيز سلطنت اين عصر جديد اين مسمى خود پديد نبود تا مباشر آن را وزير خوانده باشند يا مدير .
و چون اصل مسمى و حقيقت معنى در اين دوره ظهور يافت و نور انواع دانشها و بينشها و شناسائيها و آگاهيها از جبين مبين سلطنت اين پادشاه ايران زمين فروتافت دايرهء شريفهء آن فنون و صناعات و معارف و انكشافات را وزارت علميه نام نهادند و مدير آن كار بزرگ و خدمت سترگ را وزير علوم لقب دادند ، چنان كه چند مشغلهء
( 1 ) - Politique ( 2 ) - اضافه شدهء محبوبى اردكانى . ( 3 ) - Echo de Perse