چهل سال تاريخ ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٣٤
افتتاح باب مراودهء ذات همايون سلطنت عظمى شخصا با ساير دول دنيا
اين سنت مؤكده كه تالى فرايض مشدده است اگرچه در غيبت كبرى از دوران سلاطين ديالمه انار الله براهينهم مرسوم گرديده و از آنوقت باز هريك از طبقات ملوك شيعه به سيرهء ايشان تأسى كرده‌اند بتخصيص پادشاهان صفويه كه مروج مذهب جعفرى بودند ، ولى در جميع امتداد اين قرون و ازمان اقامهء ماتم ثانى سيدى شباب اهل الجنان به روز عاشوراء غالبا و به عشر اول محرم احيانا منحصر بوده است و در غير اين ميقات مخصوص احدى بر اين تكليف منصوص رسم اقدام نداشته ،
اما در اين دولت عليه چندان اين سنت سنيه رواج گرفته كه در تمام ايام جميع اسابيع هرشهر از شهور در هرشهر و قصبهء مشهور از ممالك شيعه چندين مجلس حافل به ذكر اين مصاب هايل منعقد مىگردد ، و آن قصهء پر غصه متجدد مىشود و طبقات مردم به درجهء تكاليف واجب و وظايف مفروض به اين فيض عام اهتمام مىورزند و از غرهء محرم تا سلخ صفر بخصوص به مثابهء عاشوراء عهد ساير سلاطين شيعه مىباشد .
و در عشر اول از اين اعشار سته جميع تكاليف نوكرى و خدمتگزارى به حكم اعليحضرت اقدس شهريارى تعطيل مىشود و به اين رزء جليل تبديل مىگردد . مراتب عزيمت ملوكانه كه در اين ده روز به تكيهء خاصهء شريفهء دولتى ظهور و بروز مىنمايد از قوهء هيچ خامه و نامه به فعل مىنيايد .
هركس را از تواريخ و اخبار قرون حاليه و ملوك ماضيه احاطهء كامل حاصل است مىداند كه اين عبادت بسيار بزرگ در نوبت هيچ پادشاهى از عرب و ديلم و ترك به عشرى از اعشار اين رواج نرسيده است و اهميتش به مثابه واجبات و فرايض نكشيده از طرف دولت روزافزون چه در طهران و چه در ساير بلاد و امصار ايران زياده از پنجاه هزار تومان از عين ماليات به مخارج تعزيه‌دارى مىرسد و البته در تمام اقطار ايران در اين دو ماه دو كرور تومان بل متجاوز مردم در اين كار خير مصروف مىدارند و بعضى حساب كرده و گفته‌اند كه در طهران فقط در اين دو ماه تقريبا يك كرور تومان قند و چاى به مصارف روضهء سيد الشهداءخوانى مىرسد .
افتتاح باب مراودهء ذات همايون سلطنت عظمى شخصا با ساير دول دنيا
افتتاح باب مراودهء ذات همايون سلطنت عظمى شخصا با ساير دول دنيا
از عادات ديرين و رسوم كهن در مملكت ايران يكى آن بود كه پادشاه با سمت سلطنت و عنوان رسميت هيچگاه به قلمرو پادشاه ديگر ورود نمىفرمود الا عنوة و قهرا ، اما صلحا و سلما از اين معنى حجرى عظيم داشت و در اقدام بر اين قدوم بسى خيالات مىرفت و بسا احتمالات مىآمد و اين پادشاه حقايق آگاه خلف اين عادت كرد و خرق اين طبيعت فرمود و با صورت صلح از خاك خويش پاى مبارك بيرون نهاد .
نخست براى تلثيم عتبات و تشرف قباب مشاهده مقدسهء ائمهء عراق عرب صلوات - الله عليهم اجمعين به قلمرو سلاطين عثامنه داخل گشت ، هم به فيض و فوز زيارت و اصل شد و هم به كرامت خرق اين عادت نايل گرديد . آنگاه كرة بعد اولى به قسمت اروپا مسافرت نمود و با امپراطوران اعظم و پادشاهان محتشم آن ممالك ملاقات فرمود و از احترام و تكريم و تبجيل و تعظيم ملل آن ديد كه در خيالى نگنجد ، لاعين رأت