چهل سال تاريخ ايران ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ١٠٧

فهرس ابنيه و آثار و انشاءآت و تجديدات كه مخصوصا به سعى جميل اعتماد السلطنهء ماضى والد مؤلف عليه الرحمه به ظهور رسيده است :

ساخته و افراخته شده است ، اگرچه اين ماده خروج موضوعى دارد .

تذهيب ايوانهاى كاظمين عليهما السلام خشتهاى زرين كه از تذهيب گنبد مطهر عسكريين عليهما السلام افزون آمده است ، هم در سال بيست و چهارم از جلوس همايون .

مرمت مزار طفلان مسلم از صحن و گنبد و ايوان و غيره به توسط دوستعلى خان معير الممالك به تاريخ مزبور .

ساختن و پرداختن صحن و حجرات و رواق عرش نطاق حضرت ابى عبد الله الحسين صلوات الله و سلامه عليه به دست مرحوم شيخ عبد الحسين قدس سره كه در ضمن اجمالات سابق اشارت شد ، در تاريخ مذكور .

تعميرات عمده در مسجد كوفه و مسجد سهله و قبر مسلم بن عقيل عليه السلام و هانى بن عروة رضى الله عنه ، در سنهء هزار و دويست و هشتاد و هفت از هجرت ، سال بيست و چهارم از جلوس همايون .

طرح و انشاء و احداث باغى نغز موسوم به طهماسبيه به دست مرحوم مؤيد الدوله كه حاكم كرمانشهان شده بود در نزديكى تپهء قصر شيرين مقارن مراجعت از مسافرت عراق عرب ، به تاريخ مزبور .

جاده شكافى و شوسه‌سازى راه سخت مخوف پرخطرى كه اسباب هلاك زوار بود در محل ميان طاق واقع در قرب طاق كسرا از راه كربلا به دستيارى مسيو كاستگر خان مهندس نمساوى .

بندگان اعليحضرت اقدس شهريارى خلد الله تعالى ظلاله الظليل از اين اثر جليل در رحلهء سفر سعادت اثر عراق عرب نام برده و آن را از آثار باقيهء سلطنت خود شمرده‌اند و تقرير دلپذير در كتاب مسطور بجنسه چنين است كه مىفرمايند :

« اين مكان را ميان طاق مىگويند ، از اينجا راه سرازير مىرود نزديك طاق كراى معروف كه در وسط اين سرازيرى است رسيديم . ملاحظهء راه سابق كه معبر خلق بوده مايهء كمال حيرت شد . راهى است يك پارچه سنگ كه از كثرت عبور مثل آئينه صاف شده آمد و شد اسب و قاطر در نهايت اشكال است . كاستگر مهندس نمساوى كه پيش از عزيمت ما به ساختن اين راه مأمور شد راه را بقاعده پيچ‌پيچ ساخته و همه‌جا از ميان خاك راه برده عريض و خوب ، بطورى كه كالسكه در نهايت خوبى حركت مىكرد .

فى الحقيقه از آثار باقى و نتايج دايم اين سفر من يكى ساختن اين راه است كه هميشه معبر راحت و سلامت مردم خواهد بود . »

احياء و اجراء قنات نه گنبد راه يزد كه از مستحدثات حسين خان نظام الدوله بود ، هم در سال بيست و چهارم از جلوس همايون .

ساختن و پرداختن تمام خط راه عتبات عاليات ائمهء عراق عليهم السلام از طهران تا خانقين قبل از عزيمت كربلا به دست مسيو كاستگر خان كه همه اين راه بطوله مسطح و هموار و عراده‌رو شد و از آثار بزرگ جاودانى اعلى حضرت صاحبقرانى و مايهء سهولت تردد و ذهاب و اياب قوافل و زوار گرديد ، به تاريخ مذكور .

ايجاد و بنياد قلاع راه عربستان كه موجب آبادانى و رفع ويرانى و اطمينان