صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥١

خاطراتى از سفرهاى افندى

در اينجا به مناسبت داستان نماز خواندن بر اساس فتواى ابو حنيفه را از سوى علامه حلى در حضور سلطان محمد خدابنده نقل كرده « 1 » و پيش از آن به اين نكته تصريح كرده است كه شاه « به بركت علامهء حلى و ملا حسن كاشى شيعه شده » است . سپس حكايت نماز را آورده است . وى دربارهء خواب آن شخص تصريح كرده كه در نظر اهل سنت خواب نشسته مبطل وضو نيست . ( برگ 19 ) . در ادامه ، با اشاره به حكايت قاضىاى كه بر اساس شهادت دو نفر حكم به مرگ شوهر زن كرده و حكم به مردن مرد داده بود ، شرحى از وضع قضات اهل سنت در بلاد روم و ازبك و هند آورده و اين كه معمولا « به شهادت دو نفر مجهول بلكه واضح الفسق ظاهر الاسلام اعتبار نموده » و صدور چنين احكامى ، بعيد نمىنمايد . به علاوه ، در نگاه اهل سنت ، حكم قاضى ، عين حكم شرعى و مطابق حكم واقعى الهى است .

افندى در ادامه تأكيد مىكند كه در اين رساله ، جاى نقل بيشتر از اين غرايب و لطايف نيست و وى آن‌ها را در كتاب بزرگى كه در باب اين قبيل لطايف ساخته و ناسخ كتاب لطايف و ظرايف ملا حسين كاشفى بلكه كتاب مطايبات عبيد زاكانى است ، آورده است ( برگ 21 ر ) .

آنچه كه در صفحهء 149 تا 152 اصل آمده ، دنبالهء همين مطلب با عنوان مؤلف گويد است و دربارهء ايمان هرمزان مىباشد . « 2 » مناسبت اين بحث ، به خاطر كشته شدن هرمزان به دست عبيد الله فرزند عمر است . از جمله منابع وى در نقل اين اخبار كتاب الاستغاثة « 3 » فى بدع الثلاثة از سيد علىّ بن ابى القاسم كوفى شيعى امامى و كتاب المجلى فى مرآة المنجلى « 4 » از محمد بن جمهور احسايى امامى همدرس شيخ على كركى است كه اين مطلب را در مبحث مطاعن كتاب خود آورده است . آنچه در اين خبر آمده اين است كه هرمزان را آزاد كرده امير مؤمنان عليه السلام بوده و به همين دليل حضرت ، بعد از كشته شدن او ، تقاضاى قصاص خون او را داشته است . عثمان اين تقاضا را نپذيرفت و حضرت فرمود كه هر زمان كه قدرت يابد اين كار را خواهد كرد . پس از كشته شدن عثمان ، و روى كار آمدن امام على عليه السلام عبيد الله از ترس به شام گريخت و به معاويه پيوست و سپس در صفين كشته شد . « 5 »

ادامهء اين مطلب در نسخهء دوم ( برگ 25 ر - پ ) آمده و اشاره به نامهء بلندى است كه در برخى از منابع ، از خليفهء دوم به معاويه ، نقل شده از جمله نامهء مزبور در كتاب دلايل الامامة

( 1 ) . معروف چنان است كه اين داستان براى سلطان محمود غزنوى رخ داده است . ( 2 ) . شاهد آن برگ 21 ر نسخهء دوم مىباشد . ( 3 ) . در نسخهء دوم : الاغاثة . ( 4 ) . نام درست كتاب مجلى مرآة المنجى است . ( 5 ) . در اينجا به مقدار چندين صفحه از نسخه اصل افتاده است كه گزارش ادامهء آن را از نسخهء دوم آورده‌ايم .