صفويه در عرصه دين ، فرهنگ و سياست ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٤١
منصب جديد ملاباشى در دورهء شاه سلطان حسين
دار السلطنه البته « اين سمت را به مجتهد واگذار مىكنند » . « 1 » سانسون نيز در اين باره ، اطلاعاتى به دست داده است . « 2 »
منصب جديد ملاباشى در دورهء شاه سلطان حسين
منصب جديد ملاباشى در دورهء شاه سلطان حسين
پس از رحلت علامهء مجلسى در شب 27 رمضان سال 1110 منصب شيخ الاسلامى ابّهت و بزرگى خود را از دست داد . در اين دوره ، دو مشكل وجود داشت . نخست آن كه شمار عالمان و مجتهدان اصفهان رو به تزايد گذاشته و تشخيص مراتب علمى و برترى آنان بر يكديگر دشوار بود . نكته دوم ، موروثى شدن شيخ الاسلامى بود كه گرچه رسميتى نداشت ، اما به هر روى ، در انتخاب فرد جديد بىتأثير نبود . به همين دليل ، موقعيت شيخ الاسلامى پس از مجلسى ، رتبت پيشين را نيافت . زمانى كه مير محمد صالح شيخ الاسلام اصفهان كوشيد تا استعفا داده و شغل شيخ الاسلامى را براى فرزندش بگذارد ، « پادشاه را ناخوش آمد » و او را عزل كرد . گرچه بعد از يك سال بار ديگر او را به سمت شيخ الاسلامى نصب نمود . « 3 »
به نوشتهء خاتون‌آبادى ، يك سال و نيم پس از رحلت علامهء مجلسى ، محمد جعفر قاضى فرزند على نقى كمره‌اى به سمت شيخ الاسلام اصفهان تعيين شد كه در سال 1115 در نزديكى نجف اشرف درگذشت . « 4 » شاه سلطان حسين كه شيفتهء مير محمد باقر خاتون‌آبادى شده بود ، در همان سال ، از ايشان خواست تا منصب شيخ الاسلامى را بپذيرد ؛ اما وى نپذيرفت . پس از آن شاه از وى و آقا جمال خوانسارى خواست تا كسى را معرفى كنند .
مير محمد باقر حاضر به معرفى كسى نشد ؛ و آقا جمال نيز گفت : « جمعى كه هستند شما خود معرفت به احوال ايشان داريد و هيچ‌يك مجتهد و شرعا قابل نيستند ؛ اما براى كار مردم ، هر يكى را كه متديّن‌تر و طالب‌علم‌تر مىدانيد ، به او بدهيد . » امر ميان چهار تن از علما مردد شد : شيخ على ، مدرس مدرسهء مريم بيگم ؛ ميرزا عبد الله افندى اصفهانى ؛ ميرزا على خان ؛ و مير محمد صالح . « 5 » در نهايت مير محمد صالح پذيرفت و « روز چهارشنبه ماه ذىقعده ، پابوس منصب شيخ الاسلامى گرديد و مشغول كار ديدن شد و در اواخر ماه مزبور خلعت پوشيد » . مير محمد صالح فرزند مير عبد الواسع خاتون‌آبادى و داماد خاندان مجلسى بود .
وى تا ربيع الثانى سال 1124 شيخ الاسلام بوده ، پس از آن براى يك سال عزل شده و در ذى
( 1 ) . كمپفر ، همان ، صص 128 - 129 ( 2 ) . سانسون ، همان ، ص 43 ( 3 ) . خاتون‌آبادى ، همان ، ص 565 ( 4 ) . همان ، ص 551 ، و بنگريد : ص 553 ( 5 ) . همان ، ص 555