تاريخ ايران در قرون نخستين اسلامى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٠

خرميان و ديگران

ضربت سختى ديد ، اما بديهى است كه به كلى از بين نرفت . چيزى كه هست ادامهء حيات آن را فقط نسبت به موارد معدودى مىتوانيم تشخيص دهيم و امروز كمتر از هر موقع قادر به تحصيل يك تصور واقعى از عقايد و تعليمات وى مىباشيم ، زيرا اظهاراتى از اين قبيل كه پيروان اين جنبش‌ها با وجود اينكه برحسب ظاهر خود را پابند به اسلام نشان مىداده‌اند در باطن پيرو نظريهء اباحهء زنان بوده‌اند « 1 » و سالى يك‌مرتبه گرد هم آمده ، آزادى جنسى خود را با نامحرمان محقق مىساخته‌اند و يا اينكه سالى يك‌مرتبه براى عزادارى مؤسس خود اجتماع مىنموده‌اند « 2 » ، هيچ مطلبى به دست نمىدهد و چنين اظهاراتى فقط معلول و نتيجهء مناقشات دينى اسلامى در رد آنان مىباشد ؛ در اين مورد نيز تغيير نام خرّميه به حرّميه ( مشتق از حرام ) « 3 » يقينى است .

در اين موقع نهضت مذكور به شاخه‌هاى مختلفى منشعب گشت و يا صحيح‌تر بگوئيم مسيل‌هاى متفرقى كه در تحت نهضت واحدى به هم پيوسته بودند دو مرتبه به مجارى مجزّاى خود برگشتند و هريك نام ويژهء خويش « 4 » را - كه ديگر تعيين قطعى آن امروز ميسور نيست - بر خود نهادند . محيط گسترش آنان در اواسط قرن دهم ( قرن چهارم هجرى ) خراسان « 5 » ، رى ، اصفهان و آذربايجان و بخصوص شهرهاى كرج و برج و حومه‌هاى آنها و در جنب اين مراكز نيز منطقهء ماسبذان ( صيمره و سيروان و غيره ) بوده است . اين فرقه‌ها قبل از همه در فلات ايران « 6 » پراكنده

( 1 ) - اصطخرى ، ص 203 . ( 2 ) - سمعانى ( كتاب الانساب ، خطى ) ، ص 56 . ( 3 ) - فهرست ابن نديم ، ص 342 . ( 4 ) - « كودكيه » ( به غلط نيز « كردكيه » و « كوركيه » تلفظ شده است ) كه به نام « كودك دانا » يعنى فاطمه دختر ابو مسلم ، منسوب مىباشد . و نيز « لودشپهيه » ( « نور ساعيه » ؟ « بودساعيه » ؟ « نودساعيه » ؟ « كردشاهيه » : صديقى ) : مسعودى ( مروج الذهب ) ، ج 6 ، ص 186 ؛ - نيز به سمعانى ( كتاب الانساب ، خطى ) ، ص 56 ( خ سرونيه ) رجوع كنيد ، و به : Sadighi 215 f . ( 5 ) - به‌طورىكه گفته مىشود ، اين فرقه در خراسان به اسم « باطنيه » - كه داراى معانى مختلف و متكثرى بوده است - ناميده مىشده‌اند . ( 6 ) - نيز رجوع كنيد به فهرست ابن نديم ، ص 342 به بعد ؛ - سياست‌نامه ، ص 204 به بعد ؛ - بغدادى ، ص 251 به بعد و 268 .