تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٩

مروان بن محمد

مطلب از گفتار معروف خوارج كه داورى جز خدا نيست مستفاد مىشود معتزله هنگامى انتخاب امام را لازم نميدانند كه همه مسلمانان عادل باشند و فاسقى در ميانشان نباشد ، خوارج مدتها مبادى اعتدال را دستاويز قيام بر ضد بنى اميه كرده بودند و مخصوصا در افريقيه و بلاد مغرب فتنه ميكردند زيرا بيشتر مبادى معتزله با تمايلات خوارج توافق داشت .

سستى كار بنى اميه

در روزگار يزيد بن وليد كار بنى اميه سستى گرفت . وقتى او بمرد با برادرش ابراهيم بيعت كردند اما اين بيعت نتيجه نداد زيرا كسانى سلام خلافت به او ميگفتند و كسانى او را تنها ، امير مىدانستند . بودند كسانى كه به هيچ يك از دو عنوان به او سلام نميگفتند . خلافت ابراهيم ديرى نپائيد و مروان بن محمد بن مروان او را خلع كرد ، ابراهيم از دمشق گريخت ولى مروان او را گرفت و خونش را بريخت و بدارش آويخت و طرفداران وى و از جمله عبد العزيز بن حجاج و يزيد بن خالد قسرى را بكشت .

در اين هنگام آتش عصبيت ميان عربهاى مضرى و قحطانى فروزان شد ، مروان از مضريان حمايت ميكرد و قحطانيان از او روى بگردانيدند و بدعوت عباسيان متمايل شدند .

مروان بن محمد

مروان در صفر سال 127 هجرى در دمشق بخلافت رسيد و در اين مقام باقى بود تا در محرم سال 132 هجرى كشته شد و مدت خلافت او پنجسال و سه ماه بود . وى را مروان حمار نيز ميگفتند از آن رو كه در جنگ با مخالفان خود آرام و سكون نميشناخت و پيوسته در حركت بود و با سختى و رنج مىساخت ، وى بشجاعت و تدبير شهره بود .

وقتى مروان بخلافت رسيد فتنه از هر سو برخاست و شيعيان در كار دعوت خويش بر ضد امويان فعاليت آغاز كردند و عقيدهء مهدويت كه در سقوط دولت اموى اثر فراوان داشت آشكار شد .