تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٥
روش حجاج در باره موالى
قيام ابن اشعث
قيام ابن اشعث
خطر مشرق وقتى بزرگ شد كه ابن اشعث از اطاعت حجاج بيرون رفت پس از آن نسبت بعبد الملك نيز طغيان كرد و مردم كرمان و رى به دو پيوستند و طولى نكشيد كه وارد بصره و كوفه شد و كار او بالا گرفت .
حجاج از عبد الملك كمك خواست و اصرار كرد كه سپاهى براى او بفرستد و در آخر نامه كه به دو نوشت سه بار كلمه " واغوثا " را تكرار كرد ، عبد الملك سپاهى بكمك او فرستاد .
حجاج و ابن اشعث در محل معروف به ديرجماجم روبرو شدند و جنگى سخت ميان دو سپاه درگرفت ميان دو گروه بيش از هشتاد نبرد رخ داد . عاقبت ابن اشعث مغلوب شد و به كشور هند گريخت اما حجاج بحيله او را كشت و سرش را در كوفه به نزد وى آوردند ، حجاج در كشتن اسيران دير جماجم زياده‌روى كرد و به كسانى كه او را يارى كرده بودند اموال بسيار داد .
با اين ترتيب حجاج عراق و قلمرو مشرق را مطيع عبد الملك كرد و اساس ملك وى استحكام يافت . عبد الملك به عدالت متمايل بود و نميخواست در مجازات از حد اعتدال تجاوز شود . وقتى شنيد كه حجاج در كشتن اسيران دير جماجم زياده‌روى كرده و اموال بسيار بكسان خود داده نامه‌اى سخت به دو نوشت و او را سرزنش كرد .
روش حجاج در باره موالى
روش حجاج در باره موالى
فان‌فلوتن ميگويد : " حجاج معتقد بود كه سرزمين عراق كه مركز نهضت موالى شده بود مانند سابق پناهگاه سپاه عرب شود و موالى كه انتظار داشتند با مسلمانان عرب برابر شوند ناچار شدند بزمينهاى خويش بر - گردند و مانند سابق جزيه پردازند . "
فن كريمر نقل مىكند كه چگونه حجاج اينگروه تازه مسلمان را چون كفار به پرداخت جزيه وادار كرد و چگونه آنها بمقاومت برخاستند و بصف عبد الرحمن بن اشعث كه بر ضد