تاريخ الإسلام ( تاريخ سياسى اسلام ) ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٤٣
وضع روم پيش از نهضت عرب
همين كه ابو بكر از جنگهاى عقبكرد فراغت يافت سپاهى بفرماندهى خالد بن وليد به سوى حيره فرستاد و گروهى ديگر را فراهم آورد و براى جنگ بسرزمين شام فرستاد . در آن هنگام دولت ايران و روم به ظاهر دو دولت بزرگ و مقتدر و نيرومند بودند اما در باطن به سبب حكومت مطلقه و عياشى و اختلافات دينى دچار ضعف و سستى شده بودند ، در صورتى كه عربها ببركت اسلام متحد شده بودند و ابو بكر بكمك ملت نوزاد عرب كه بجنگجوئى علاقه داشت و به غذا و لباس ساده قانع بود و مردمش با ايمان و ثبات براى جانبازى در راه دين آماده بودند ، ميتوانست با اين دو دولت جنگ كند .
بيشتر فتوحات اسلام در عصر خلافت عمر انجام گرفت و ايران و فلسطين و شام و مصر قلمرو دولت اسلام شد و امپراطورى عرب وسعت يافت .
وضع روم پيش از نهضت عرب
وضع روم پيش از نهضت عرب
عربها قسمتى از قلمرو دولت روم شرقى را به سهولت بدست آوردند زيرا با مردم اين نقاط روابط نژادى و لغوى داشتند دولت روم با اقوامى كه زير پرچم او بودند روابط خوبى نداشت . اختلافات مذهبى و سنگينى ماليات‌ها مردم را از تسلط روم شرقى بيزار كرده بود و همين كه سپاه عرب بسرزمين آنها هجوم برد با مسرت از آن استقبال كردند تا از نفوذ جابرانهء روم شرقى و استبداد كليسا رهائى يابند .
دولت روم شرقى از آخر دوران ژوستينيان تا آخر دوران هرقل ( 565 ، 631 م ) بسبب فتنه‌هاى داخلى ضعيف شده بود . گر چه هرقل توانسته بود در مقابل ايران مقاومت كند و نقاطى را كه بموجب قرارداد 628 م از دست داده بود پس بگيرد اما مسلمانان بهترين متصرفات شرقى وى را از دستش ربودند و قبايل اوار قسطنطنيه را محاصره كردند
بلغارها نيز همراه آنها بودند و عاقبت بسال 679 م در شبه جزيره بالكان استقرار يافتند و اين ناحيه نيز از تصرف روم شرقى بدر رفت و قلمرو وى كه سابقا تا سواحل دانوب امتداد