جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١
فصل سوم پيدايش جغرافياى رياضى نزد مسلمانان
فصل سوم پيدايش جغرافياى رياضى نزد مسلمانان
فصل سوم پيدايش جغرافياى رياضى نزد مسلمانان
اطلاعات علمى اعراب پيش از اسلام و آغاز اسلام بسيار ابتدايى و از مقولهء معلوماتى بود كه سينه‌به‌سينه و دهان‌به‌دهان نقل ، و از راه تجربه پذيرفته مىشد . از آن ميان اطلاعات نجومى آنان نيز از بابليان و مهاجران يهود كه در سرزمين آنان اقامت كرده بودند ، اخذ شده بود ؛ از قبيل مواقع بروج و منازل ماه و آفتاب و همچنين عقايدى راجع به احكام نجوم . به همين سبب غالب اسامى بروج و منازل قمر و آفتاب در عربى عينا و يا از حيث ريشه شبيه اسامى كلدانى است ؛ مانند ثور ( ثورا ) ، توأمين ( تامى ) يعنى جوزا و سرطان ، سنبله ( شبلتا ) ، عقرب ( عقربا ) ، قوس ( قشتا ) ، جدى ( كديا ) ، دلو ( دولا ) . علاوه بر دوازده برج ، منازل قمر هم نزد عرب مشهور و هر يك به اسمى موسوم بوده است . اعراب از ستاره‌شناسى نيز مانند غالب اقوام بيابانگرد ، كه داراى آسمانى صاف هستند ، اطلاعات مختصرى داشتند . « 1 » بيابانگردان عرب به شناختن ستارگان ثابت بزرگ و زمان طلوع و غروب آنها شديدا نياز داشتند ؛ چه بسيار پيش مىآمد كه شبانگاه ناگزير از پيمودن بيابانهاى بىآب و علف مىشدند و تنها از طريق شناختن ستارگان مىتوانستند راه خود را بيابند . اين آيهء قرآن كريم اشاره به همين معنى است : « هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ » . « 2 » پس مايهء شگفتى نيست كه اعراب باديه‌نشين بعضى از كواكب ( ستارگان ) ثابت را شناخته و به آنها نامهاى خاصى داده‌اند و اين نامها
( 1 ) . تاريخ علوم عقلى و تمدن اسلامى ؛ ص 29 و 30 . ( 2 ) . انعام ، 97 .