تاريخ حبيب السير في أخبار افراد البشر ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٣٧

14 - سبك نثر و انشاء حبيب السير

دورهء صفوى مخصوصا صاحب عالم‌آراى عباسى واقع شده كه در پايان تاريخ هر يك از سلاطين صفويه فصلى جامع در تذكرهء مشاهير رجال معاصر وى شامل طبقات فقها و شعرا و ارباب قلم و هنرمندان و اسامى وزراء و صدور نوشته كه از قسمتهاى بسيار سودبخش متقن آن كتاب است .

14 - سبك نثر و انشاء حبيب السير

صاحب حبيب السير به شرحى كه پيش گفتيم در ظل تعليم و تربيت جد مادرى خود مير خواند مؤلف روضة الصفا ببار آمده بود و در حق وى هم از نظر اخلاقى و هم از جنبهء علمى و ادبى اعتقادى بسزا داشت و منشآت او را بكمال بلاغت و فصاحت مىستود « 1 »

( 1 ) - در عنوان شرح‌حال مير خواند مىنويسد « حضرت مخدوم امجد امير خواند محمد از ساير اولاد عظام امير خاوند شاه بلكه از اكثر علماى فضايل پناه بجودت طبع سليم و سلامت ذهن مستقيم امتياز تمام داشتند و در ايام جوانى تحصيل كمالات نفسانى نموده در علوم معقول نقش مهارت بر لوح ضمير مىنگاشتند و فور وقوف آن حضرت در فن تاريخ و صنعت انشاء بمرتبه‌يى بود كه قلم سخن‌آرا تبيين آن را بعجز و قصور اعتراف دارد و كمال بلاغت آن مهر سپهر سيادت در تحرير حكايات و تقرير روايات درجه‌يى داشت كه بنان بيان فصحا توضيح آن را كما ينبغى از جملهء محالات مىشمارد ، تأليف كتاب افادت اياب روضة الصفا بر ثبوت اين دعوى برهانى است معين و تلطيف آن نسخهء فصاحت انتما بر وقوع اين معنى دليلى است مبرهن و راقم حروف نسبت به آن حصرت علاقهء فرزندى ثابت دارد و به زبان گستاخى خود را در سلك شاگردانش مىشمارد ، سبحان اللّه غلط گفتم انتساب قطره به دريا عين بىادبى است و اقتباس ذره از خورشيد و الا غايت بو العجبى - اگر كلك سخن‌گزار در اين مقام بيش از اين در ذكر مكارم اخلاق و محاسن آداب آن حضرت مبالغه كند شايد كه مردم عيب‌جوى بنابر نسبت مذكور بخودستايى حمل نمايند و گفتار اين بىمقدار را داخل لاف و گزاف دانسته زبان اعتراض بگشايند لاجرم از اطناب اجتناب نمود » ( جلد سوم جزو سوم : ص 302 ) قبل از عبارت « اگر كلك سخن‌گزار » سه بيت هم آورده است « چه نسبت ذره را با مهر انور : . الخ كه چون در سابق نقل كرده بوديم اينجا تكرار نكرديم و مخصوصا عين عبارت را آورديم تا ضمنا نمونه‌يى از قسمتهاى نثر مسجع مترسلانهء كتاب كه مخصوص تراجم احوال رجال و مقدمهء كتاب و تشبيب و پيش درآمد عناوين و وقايع مهم است نقل شده باشد - نمونه‌هاى نثر سادهء معمولى كتاب را هم بعد از اين نقل خواهيم كرد .