تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٤٥

حكايت سعايت مجد الملك يزدى و اختلال احوال مصنّف در اواخر عمر

باشد حلقهء دعا به دست ادعونى گرفته بودند و گوش بر انجاز وعده استجب لكم . ناگاه ضربهء فتحت ابوابها غلغله در عالم افكند و مبشّران رسل در رسيدند « 1 » و مژدهء جلوس سلطان سلاطين عالم خان بن خان بنى آدم سلطان احمد « 2 » و فرمان خلاصى اين بنده بياوردند . و صورت حال آن بود كه چون خاطر همايون از راه آنكه پيشتر به سمع مبارك صورت واقعه رسيده بود و آن را پسنديده نداشته پس از آنكه تخت مملكت به مكان

( 1 ) - ايضا ، صفحه a 30 . ( 2 ) - وى پسر هفتم هولاكو و برادر اباقاست و از 26 محرّم سنهء 681 الى 26 جمادى الأولى سنهء 683 سلطنت نمود . نام اصلى اين پادشاه تكودار است و معروف است به سلطان احمد . امّا ضبط تكودار : اين كلمه را در بسيارى از كتب تواريخ به خصوص تواريخ فارسى نكودار با نون نوشته‌اند ولى ظاهرا صواب تكودار با تاء مثنّاة فوقانيّه باشد و قرينهء بر صحّت اين ضبط آن است كه هيتون ( Hayton ) نامى از شاهزادگان ارمنستان كه معاصر اباقا و پادشاهان بعد از او بوده و در ملازمت غازان خان مىزيسته و در لشكر او خدمت كرده و در غالب جنگ‌هاى او حاضر بوده است در حدود سنهء 705 هجرى كتابى در جغرافى و تاريخ ممالك مشرق عموما و مملكت مغول خصوصا تأليف نموده است موسوم به « گل تواريخ زمين مشرق » ( des histoires de la Terre d'Orient La Fleur ) ، و اصل اين كتاب را مؤلّف به زبان فرانسه املا كرده است سپس اين امالى او به زبان لاتين ترجمه شده است . و متن فرانسوى و ترجمهء لاتينى اين كتاب مكرّر در اروپا به طبع رسيده است . بارى مقصود اين است كه نام اين پادشاه در اين كتاب مكرّر تنگودار Tangodar مسطور است با نسخه‌بدلهاى Tangadar و Tangocdar و Tancgodar و Tagodar و Tagotar و Tangodor و Cangodar ( رجوع كنيد به كتاب مذكور طبع پاريس به اهتمام آكادمى ادبيّات ، ص 185 ، 312 : Academie . des Inscriptions , Historiens Armeniens , Tome II , pp . 185 , 312 , Paris , 1906 . و چون در خطوط فرانسه و لاتين مانند خطوط عربى و فارسى حرف تاء به حرف نون تصحيف نمىشود و چون مؤلّف مزبور خود معاصر اين پادشاه بوده و نام او را از افواه رجال تلقّى نموده و از روى صحايف و كتب نقل نكرده تا احتمال سهو و تصحيف در آن رود پس قريب به يقين مىشود كه حرف اوّل نام اين پادشاه تاء مثنّاة فوقانيّه است نه نون . و قرينهء ديگر آنكه در جلد 25 از نهاية الأرب للنّويرى المتوفّى سنة 732 كه خود معاصر اين پادشاه بوده است نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ( Arabe 1577 ) صفحه b 37 - a 39 كه نسخه‌اى قديم و معاصر يا قريب العصر با مصنّف است در ضمن سوق تاريخ وى هفت مرتبه در كمال وضوح و روشنى نام او را توكدار با تاء مثنّاة فوقانيّه نوشته است . و همچنين در جلد 23 از كتاب مسالك الأبصار فى اخبار ملوك الأمصار لشهاب الدّين احمد بن يحيى بن فضل اللّه الدّمشقىّ المتوفّى سنة 749 نسخهء كتابخانهء مزبوره ( Arabe 2328 ) صفحه b 121 كه آن نيز نسخه‌اى قديم و ظاهرا معاصر مصنّف است نام او را در كمال وضوح تكدار با تاء مثنّاة فوقانيّه نوشته است . امّا سبب تسميهء او به احمد در آن نيز قول مؤرّخين مختلف است . در تاريخ وصّاف ( طبع بمبئى ص 105 ) گويد : « قرار نهادند كه از برادران نكودار ( صح - تكودار ) خان گردد و سبب آنكه قلادهء اسلام را متقلّد بود او را سلطان احمد گفتند . » و قريب به همين مضمون است جامع التّواريخ و مسالك الأبصار . و ابن تغرى بردى در المنهل الصّافى نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس ج 1 ( Arabe 2068 ) صفحه a 144 گويد « كان اسمه اوّلا نوك‌دار ( صح - توكدار ) و سبب تسميته احمد هو انّ الفقراء الأحمديّة دخلوا به النّار بين يدى هولاكو فوهبه لهم و سمّاه احمد » .