تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٥

توضيحات و حواشى

لا مرد . . . : حكم ايزد بزرگ و توانا را هيچ بازگردانيدنى نباشد

( 17 ) - معنى جمله : از دنبال كردن و تعقيب او بازنمىگشتند

( 18 ) - تضريب : سخن چينى ، مصدر باب تفعيل

( 19 ) - اغرا : برانگيختن و تحريك مخفف اغراء ، مصدر باب افعال

( 20 ) - بىمراد خداوندش :

بىآنكه مولاى وى ( مسعود ) چنين قصد كرده باشد

( 21 ) - خويشتن را فراهم گرفت : خود را كنار كشيد و دامن فراهم گرفت

( 22 ) - پر شد : به كنايه يعنى كاسهء صبرش لبريز شد

ص 278

( 1 ) - بخواسته بودند : خواستگارى كرده بودند

( 2 ) - شوى ناكرده : شوهر نكرده بود ، ماضى بعيد بحذف « بود »

( 3 ) - مادر خوانده : زنى كه به مادرى خود او را بپذيرند

( 4 ) - فراكردند : گماشتند و واداشتند

( 5 ) - بجاى نياورد : درنيافت و تشخيص نداد

( 6 ) - كه :

حرف ربط بمعنى اكنون كه - كه گشاده‌اى جملهء تابع قيدى زمان - تدبير كار خود بساز جملهء اصلى ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 55 شمارهء ( 17 )

( 7 ) - حره : بضم اول مؤنث حر بمعنى زن آزاده ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 254 شمارهء ( 13 )

( 8 ) - به حق او رسم : به كنايه يعنى انعامى در ازاى اين خدمت بوى خواهم داد ، تقديم جزاى شرط براى تأكيد

( 9 ) - برقعت بازنمايد : با نامه‌هاى مختصر بيان و اظهار كند

( 10 ) - معنى جمله : نمىتوانست تشخيص دهد ، استفهام مجازا مفيد نفى

( 11 ) - سنه . . . : سال 422

( 12 ) - در حال : بىدرنگ يا در ساعت

( 13 ) - بيرونيان : غلامانى كه در سراى غازى خدمت نمىكردند ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 184 شمارهء ( 18 )

( 14 ) - خبر بيرون نيفتد : خبر نشر نيابد و فاش نشود

( 15 ) - اخف : سبكتر و خفيف‌تر ، افعل تفضيل

( 16 ) - برنشاندند : سوار كردند

( 17 ) - بايستاد : درنگ و توقف كرد

( 18 ) - استران سبك : قاطران سبك‌پوى و تندرو ، موصوف و صفت

ص 279

( 1 ) - معنى جمله : غازى در اين حال در كاخ ( سراى ) ارسلان جاذب اقامت داشت كه در يك جانب شهر بلخ دور از قصر شاهى بود

( 2 ) - معنى جمله : براى حفظ جان گريخته‌ام

( 3 ) - معنى جمله : براى حفظ جان بر دشمن حمله مىكنيم

( 4 ) - جيحون : آمودريا ؛ آمو و آموى نام بندرى بوده است در كنار جيحون بر سر راه خراسان به ماوراءالنهر و به همين جهت جيحون را آمودريا مىگفتند و در سطور بعد مراد از « آموى » همين شهر است ، رودكى فرمايد :

ريگ آموى و درشتى راه او * زير پايم پرنيان آيد همى

( 5 ) - سياه‌گرد : سياه‌گرد قريهء بوده است در نزديكى بلخ ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 6 ) - فرود آب براند : بجانب پائين رودخانه ( جيحون ) روانه شد

( 7 ) - رباط ذو القرنين :

بكسر اول كاروانسراى ذو القرنين ، ذو القرنين لقب اسكندر مقدونى است

( 8 ) - ترمذ : بكسر اول و سكون دوم و كسر سوم شهرى بر ساحل آمودريا نزديك مرز افغانستان

( 9 ) - على تگين :