تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨٣

توضيحات و حواشى

پنهانى به من ( بيهقى ) گفت

( 11 ) - مقرر كنى : معلوم و روشن و آشكارسازى

( 12 ) - امير حرس : فرمانده پاسبانان ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 212 شمارهء ( 28 )

( 13 ) - نقيبان هندوان :

بفتح اول و كسر دوم مهتران سپاه هندوان

ص 274

( 1 ) - ترا مىبخواند : همانا ترا فراميخواند و احضار مىكند

( 2 ) - معنى دو جمله : بدين حال نتوانم آمد ، و از من خدمتى ساخته نيست ، استفهام مجازا مفيد نفى

( 3 ) - راست داشته بود :

قرار گذاشته و مواضعه كرده بود

( 4 ) - ناشدن : نرفتن

( 5 ) - غلامى ده سپركشان : بتقريب ده غلام سپردار ، موصوف و صفت جمع

( 6 ) - سپاه‌جوش : موصوف و صفت - يعنى آن سپاه انبوه را ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 7 ) - و : واو حاليه است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 8 ) - خبر ندارد : آگاهى نداشت ، فعل مضارع در بيان حال ماضى ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 57 شمارهء ( 17 )

( 9 ) - بىفرمان : بىرخصت و دستورى

( 10 ) - معنى جمله : باش تا بامير خبر بدهيم ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 11 ) - حاجى سقا :

حاجى نامى كه سمت سقائى ( سقايت و آب‌رسانى ) در خدمت مسعود داشت - حاجى در سياق فارسى مزيد عليه حاج و حاج مخفف حاج كه در عربى بتشديد آخر اسم فاعل است از حج

( 12 ) - سر غوغا آن : جمع سر غوغا بمعنى فتنه‌انگيز و آشوب برپاكن ، صفت جمع ، مبارزان موصوف

( 13 ) - مغافصه : بضم اول ناگهان و ناگهانى ، قيد زمان ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 165 شمارهء ( 9 )

( 14 ) - بگتگين : حاجب مسعود بوده است

( 15 ) - معنى جمله :

اين كار ناپسند را بروز من آوردى

( 16 ) - كتاره : بفتح اول قداره ، حربه‌اى كوتاه‌تر از شمشير ، قمه

( 17 ) - محتاج : نام امير حرس چنان كه گذشت

( 18 ) - در بر قبا : در بغل قبا

( 19 ) - تعويذ : بفتح اول و سكون دوم و كسر سوم حرز و دعا

( 20 ) - بيرون گرفتند : بيرون آوردند

( 21 ) - كس : تن

ص 275

( 1 ) - روياروى بجستند : در برابر روى او گريختند و رفتند

( 2 ) - شورى عظيم : شورش بزرگى

( 3 ) - فرودگرفتن : فروگرفتن يا بازداشت كردن

( 4 ) - تاخته بود : بشتاب فرستاده و روانه كرده ، در اينجا بوجه متعدى به كار رفته ، فردوسى فرمايد :

بتور و بسلم آگهى تاختند * كه ايرانيان جنگ را ساختند

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 5 ) - ساخته : آماده و مهيا و مجهز ، قيد وصف و روش

( 6 ) - دربشوريدند : فعل پيشوندى ( درشوريدند ) با باى تأكيد يعنى سخت شورش كردند

( 7 ) - نشانده آيد : فروگرفته و بازداشت شود

( 8 ) - خداوندان شما : اولياء و سروران شما

( 9 ) - به خود باشيد : خود دار