تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٨١

توضيحات و حواشى

بصلاح آيد : اصلاح پذيرد و به نيكى گرايد و فساد نكند

( 22 ) - چه گويد : چه مصلحت مىداند

( 23 ) - نازك : ظريف و دقيق

( 24 ) - مفوض : واگذاشته ، اسم مفعول از تفويض

( 25 ) - مىكند و مىفرمايد : فعل مضارع اخبارى بجاى انشائى ( بكند و بفرمايد )

( 26 ) - دل بر من گران نكند : از من آزرده و رنجه خاطر شود

ص 270

( 1 ) - با خويشتن بازاندازيم : در نزد خود ( نظر ترا ) باز طرح مىكنيم و مىسنجيم

( 2 ) - پيش آمد : بحضور رسيد

( 3 ) - تعدىيى : تعدييى ، مراد تعدى بزرگ و افزون ، ياى وحدت در اينجا براى تكثير در وصف است

( 4 ) - تهور : با بىباكى در افتادن در كارى ، مصدر باب تفعل

( 5 ) - تأويل : تفسير كردن ، مصدر باب تفعيل

( 6 ) - تبسط : گستاخى نمودن ، مصدر باب تفعل از مجرد بسط بمعنى گستردن

( 7 ) - آلت : در اينجا مراد اسباب و وسايل

( 8 ) - نيز : ديگر ، از اين پس ، قيد زمان

( 9 ) - ببايد : بايسته و ضرور و لازم باشد ، فعل تام ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 30 شمارهء ( 14 )

( 10 ) - شر : بفتح اول بدى و مجازا بمعنى فتنه و غائله

( 11 ) - معنى سه جمله : اگر غلبه و تسلطى پيدا نكنند از درگاه بروند و با بيشتر لشكرى كه با آنان هم‌پيمانند ، طغيان كنند

( 12 ) - عارض : آنكه سپاهيان را بر پادشاه عرض دهد ، لشكر نويس يا رئيس ديوان عرض

( 13 ) - خوانچه : كنايه از خوردنى و مائده - خوانچه مصغر خوان بمعنى طبق بزرگ

( 14 ) - گرفتند : آغاز كردند

( 15 ) - لاگشته : لاگشته و لاخشته نوعى از آش است كه از سماق پزند در برهان فقط لاخشته و لاخشه را نوشته‌اند بمعنى تتماج . . . احتمال مىدهيم اين لاخشته و لاخشه همان آش خميرى است كه امروز در خراسان بنام « لخشك » معروف است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 16 ) - رشته : بكسر اول آش و حلوا و پلاو

ص 271

( 1 ) - سودا : بفتح اول و سكون دوم فكر نادرست و بيهوده مجازا ، مخفف سوداء

( 2 ) - از دل شما بردارد : شاه نگرانى شما را رفع مىكند

( 3 ) - شمايان : در زبان محاوره امروز بجاى اين « شماها » گفته مىشود ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 42 شمارهء ( 12 )

( 4 ) - نماز پيشين :

هنگام نماز ظهر ، نيمروز

( 5 ) - به : حرف اضافه بمعنى در

( 6 ) - ژاژ مىخايند : به كنايه مراد سخنان هرزه و ياوه مىگويند ؛ ژاژ بوتهء گياهى باشد به غايت مفيد و شبيه به درمنه در نهايت بىمزگى و هرچند شتر آن را بخايد ( بجود ) نرم نشود و بسبب بىمزگى فرونبرد . . . ( برهان قاطع )

( 7 ) - قباى خاص : جامهء پوشيدنى ويژهء سلطان

( 8 ) - بزر : زرين يا زربفت ، صفت

( 9 ) - دو شمشير حمايل : دو شمشير داراى حمايل ؛ حمايل بمعنى بند شمشير ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 39 شمارهء ( 26 )

( 10 ) - معنى دو جمله : حاجبان قباها را بر پشت آن دو نهادند و دو