تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٧

توضيحات و حواشى

( 11 ) - امير عادل : لقب سبكتگين ( 366 - 387 ) مؤسس سلسلهء غزنوى كه به وصيت او پس از مرگ فرزند كوچكترش اسماعيل را به امارت نشاندند ولى محمود به يارى عم و برادر خود نصر بر اسماعيل غلبه كرد و پس از هفت ماه به اميرى رسيد

( 12 ) - تلبيس : پوشاندن حقيقت و مكر و تزوير ، مصدر باب تفعيل

( 13 ) - بر سر ما مىزد : برخ ما مىكشيد و قصد تحقير ما را داشت

ص 264

( 1 ) - بوديمى : مىبوديم ، ماضى استمرارى

( 2 ) - عتاب : بكسر اول ملامت كردن ، معاتبه ، مصدر باب مفاعله

( 3 ) - مالش : گوشمال ، اسم مصدر

( 4 ) - احماد : ستودن ، مصدر باب افعال

( 5 ) - و زين بگذشته : گذشته از اين

( 6 ) - زيادت لقب : افزونى نامهاى مدح‌آميز - لقب بفتح اول و دوم به فارسى باژنامه

( 7 ) - نامزد محمد باشد : مختص محمد باشد و بنام او خوانده شود

( 8 ) - عهدى پيوستند : پيمانى بستند

( 9 ) - معنى جمله : عقل سليم به هيچ صورت بمحمود اجازه نداد ؛ جملهء معترضه است

( 10 ) - پس آنكه : پس از آنكه

( 11 ) - عدت : بضم اول و تشديد دوم سازوبرگ

( 12 ) - بعجز بازگرديم : عاجز شويم و كار ما بعجز و ناتوانى كشد

( 13 ) - دم‌كنده : بضم اول كنايه از شكست خورده و سركوفته ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 44 شمارهء ( 8 )

( 14 ) - بحاصل آمد : همانا دست داد

( 15 ) - سر جهان : نام قلعهء بود بر قلهء كوهى از كوه‌هاى ديلم مشرف بر اراضى صحراى قزوين و ابهر . . . ( لغت‌نامه بنقل از آنندراج ) - مرحوم دكتر فياض در حاشيه نوشته‌اند « گويا اشاره است به جنگ مسعود با ابراهيم وهسودان در قلعهء سر جهان . . . » - در لغت‌نامهء دهخدا قلعهء ديگرى هم بنام « سر جهان » آمده است :

قلعه‌اى بود بر كوهى كه محاذى طارمين است بر پنج فرسنگ سلطانيه بجانب شرقى است . . .

( 16 ) - طارم : بفتح سوم ناحيهء ميان قزوين و گيلان

( 17 ) - زدن بر : حمله كردن

( 18 ) - پسر كاكو : علاء الدولة پسر كاكويه حاكم ديلمى اصفهان پسر فخر الدولة ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 13 شمارهء ( 2 )

( 19 ) - حلوان : بضم اول و سكون دوم شهرى در مشرق بغداد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 101 شمارهء ( 16 )

( 20 ) - پدر : محمود ، عطف بيان پادشاه

( 21 ) - مخالفتى پيوسته نيايد : دشمنى پيش نيايد و وقوع نيابد

ص 265

( 1 ) - ركابدار : قاصد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 11 شمارهء ( 23 )

( 2 ) - به واجبى : به حكم وجوب و به سزا ، متمم قيدى

( 3 ) - مالهاى به گزاف : اموال بىحساب و بسيار ، موصوف و صفت

( 4 ) - از خزائن اطلاق كردن : از خزانه برداشتن و خرج كردن

( 5 ) - نيام : بكسر اول غلاف - مثلى است نظير « دو پادشاه در اقليمى نگنجد »

بزم دو جمشيد مقامى كه ديد ؟ * جاى دو شمشير نيامى كه ديد ؟

( نقل از صفحهء 831 ج دوم امثال و حكم دهخدا )