تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٦

توضيحات و حواشى

ص 262

( 1 ) - اقتدا : مخفف اقتداء ، مصدر باب افتعال بمعنى پيروى كردن از مجرد قدوه بضم اول بمعنى پيشوا

( 2 ) - يا اخى . . . : اى برادر و معتمد من ، ابو القاسم حصيرى ، خداوند زندگانى ترا دراز گرداناد

( 3 ) - بر در سمرقند : برابر شهر و دروازهء سمرقند يا مدخل آن

( 4 ) - عقد وصلت : پيمان پيوستگى ( زناشوئى )

( 5 ) - مهمل : متروك و به خود فروگذاشته ، اسم مفعول از اهمال

( 6 ) - اندك و بسيار : كم‌وبيش

( 7 ) - چيزى مپيوند : سخنى مگو

( 8 ) - جانب كريم : آن دودمان شريف و نژاده مجازا

( 9 ) - نمط : بفتح اول و دوم طريقه و گونه

( 10 ) - استطلاع طلب آگاهى كردن ، مصدر باب استفعال

( 11 ) - انار . . . : نگاه كنيد به صفحهء 3 شمارهء ( 26 )

( 12 ) - معنى جمله : چون از تحصيل و دانش‌آموزى در مكتب فارغ شديم ( و مقدمات ادب را آموختيم )

( 13 ) - سنهء ست . . . : سال 406

( 14 ) - قضاى مرگ : حكم دگرگونىناپذيرى كه مردن است ، اضافهء بيانى

( 15 ) - وثيقت : بفتح اول و كسر دوم عهدنامه و آنچه بدان اعتماد شود در كارى

( 16 ) - اولياء عهود : جمع وليعهد ، وليعهدان

( 17 ) - كدخدا : پيشكار ، ياى آخر كدخدائى ياى وحدت است

( 18 ) - بشبه وزير : همانند وزير يا وزيرگونه ، فرخى فرمايد :

تا نبود چون هماى فرخ كرگس * همچو نباشد بشبه باز خشين ، پند

( نقل از لغت‌نامه )

( 19 ) - حجاب : بضم اول و تشديد دوم حاجبان

( 20 ) - اين : ضمير اشاره ، مقصود اين لوازم و چيزهائى است كه نام برده شد

( 21 ) - سنهء ثمان . . . : سال 408

( 22 ) - واسطهء خراسان :

واسطة العقد خراسان ، گوهر ميانى بزرگ گردن بند خراسان ، به استعاره مقصود شهر بزرگ و آباد

ص 263

( 1 ) - مضربان : نگاه كنيد به صفحهء 259 شمارهء ( 18 )

( 2 ) - تضريبها نگاشتند : به سخن‌چينى و دشمنى انداختن چيزهائى نوشتند

( 3 ) - ساختند : جعل كردند

( 4 ) - معنى چند جمله : همانا سرشت بشرى ( سلطان محمود ) كه ديدن شخصى ( چون مسعود ) را تحمل نمىكرد كه شايستهء جانشينى او باشد ( به كنايه يعنى در انتظار مرگ او براى رسيدن به سلطنت باشد ) وى را برانگيخت كه بر ما ستم و درشتى روا دارد

( 5 ) - مولتان : بضم اول و سكون دوم و سوم شهرى ميان قندهار و لاهور

( 6 ) - معنى جمله : مدتى بازداشت‌گونه و باصطلاح حبس نظر يا زير نظر بوديم

( 7 ) - بركشيد : ترقى داد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 152 شمارهء ( 21 )

( 8 ) - براستاى وى : دربارهء وى

( 9 ) - معنى جمله : نعمتهاى گوناگون داد - اصناف : بفتح اول جمع صنف بكسر اول گونه ، نوع

( 10 ) - تعريض : به كنايه سخن گفتن ، مصدر باب تفعيل