تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٧٠

توضيحات و حواشى

بيشتر ، اسم مفعول از اعظام

( 3 ) - نيك بماليدند : سخت گوشمال دادند

( 4 ) - معنى جمله :

نزديك بود كه شكسته و منهزم شوند ، و در نثر معاصر « افتد » بجاى « افتادى » به كار مىرود چنان كه در نسخه‌بدل در صفحهء 261 تاريخ بيهقى چاپ سال 1350 نيز ديده مىشود

( 5 ) - پسر خلف : ظاهرا مراد طاهر بن خلف بن احمد حكمران صفارى دست‌نشاندهء غزنويان ، نگاه كنيد به لغت‌نامهء دهخدا

( 6 ) - ايلمنگو : نام غلام ابو على سيمجور چنان كه در چند سطر بعد آمده است

( 7 ) - زدنى سخت استوار : قيد روش و تأكيد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 155 شمارهء ( 15 )

( 8 ) - رود : مقصود رود اندرخ ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ، در :

حرف اضافه مفيد معنى سوى و جانب - اندرخ : بفتح اول و سكون دوم دهى از حومهء مشهد

( 9 ) - خازن : در اينجا مراد خزانه‌دار سيمجوريان

( 10 ) - معنى ابيات عربى : آيا نديده‌اى كه ابو على ( سيمجور ) چه كرد و حال آنكه وى را صاحب راى و زيركى مىديدم بر پادشاه نافرمانى كرد ، پس مردانى كه كوه ابو قبيس را از بيخ بركنند ، براى دستگيريش شتافتند ، وى شهر طوس را پناهگاه خود گردانيد ، پس طوس بر او بدفال‌تر و شوم‌تر از طويس گشت - ابو قبيس : نام كوهى به مكه است - طويس : مردى بوده است كه در شومى بوى مثل زنند و گويند اشأم من طويس ، چه بنا بر مشهور طويس روز وفات پيامبر اسلام از مادر بزاد روز درگذشت ابو بكر از شير گرفته شد و روز قتل عمر بسن بلوغ رسيد و روز كشته شدن عثمان زن اختيار كرد و روز شهادت على وى را فرزندى زاده شد ( نقل از فرائد الادب - المنجد )

( 11 ) - معنى جمله : ظاهرا مقصود اين است كه ديگر نوبت فرمانروائى از اولى به دومى در اين خاندان نرسيد

( 12 ) - قيامت . . . فرودآورد : به كنايه يعنى غوغا و آشوبى بپاكرد

( 13 ) - چربك : بضم اول و سكون دوم و فتح سوم دروغ راست مانند - چربك خوردن : دروغ راست مانند را باور كردن

( 14 ) - امير خراسان : پادشاه سامانى ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 15 ) - معنى جمله : با چندان استخفافى كه سابقا با امير خراسان كرده بود ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 16 ) - قهندز : معرب كهن‌دژ قلعهء كهن و باستانى

( 17 ) - ثقات رضى : بكسر اول معتمدان امير رضى پادشاه سامانى

( 18 ) - مدافعت : دفع الوقت كردن و درنگى و تكاهل

( 19 ) - الحاح : ستيزه و لجاج كردن مصدر باب افعال

ص 254

( 1 ) - عتابى : بضم اول بافته‌اى موج‌دار منسوب به محله‌اى از بغداد

( 2 ) - بخايند : به كنايه « بد گويند » مقصود است ، فعل مضارع انشائى بجاى اخبارى

( 3 ) - وكيل در : يعنى وكيل درى كه از طرف سبكتگين در بخارا بود ، براى آگاهى بيشتر نگاه كنيد به صفحهء 549 كتاب ايران در زمان سامانيان از آرتور كريستنسن ، ترجمهء رشيد ياسمى

( 4 ) - گرديز : بفتح اول و سكون