تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٦

توضيحات و حواشى

و گيسوى ترا بياراست ، اگرچه بندهء درم‌خريد تو بوده است ، چون چهر ترا در مرگ زردشده‌يافت يافت دل از مهر تو ببريد و سرد مهرى آغاز كرد ، بارى كور نيست

ص 236

( 1 ) - مختص : خاص كرده و خاص‌شده ، اسم مفعول از اختصاص

( 2 ) - مجلسى نيكو آراسته : جملهء حاليه بحذف « بود » همچنين است حال جمله‌هاى معطوف بر آن

( 3 ) - مكبه :

بكسر اول و فتح دوم سرپوش ، آنچه بر سر طبق افكنند

( 4 ) - نوباوه : ميوهء تازه و نو

( 5 ) - بخوريم : خوريم ، فعل امر حاضر اول شخص جمع

( 6 ) - باتفاق : اتفاقا ، از قضا

( 7 ) - معنى جمله : شراب بر گلها ريخت

( 8 ) - مرغ دل : به كنايه يعنى ترسنده

( 9 ) - فاش : آشكار ، اسم فاعل از فشو بفتح اول و سكون دوم ، نظير صاف از صفو و صفاء

( 10 ) - بنگشاد : همانا افطار نكرد يا روزه نشكست

( 11 ) - فروتراشيد : سخت لاغر شد و گوشت آن فروريخت

( 12 ) - بدستور : در تاريخ بيهقى چاپ سال 1324 « به دستورى » آمده است كه صحيح مىنمايد بمعنى رخصت و اجازه ؛ حافظ فرمايد :

دوستان دختر رز توبه ز مستورى كرد * شد سوى محتسب و كار به دستورى كرد

( 13 ) - جگرآور : پردل يا دلير ، مركب از اسم و پسوند مالكيت و اتصاف ، نظير دلاور و تناور و گردن‌آور

( 14 ) - جزع : بفتح اول و دوم ناشكيبائى و بىتابى

( 15 ) - معنى جمله :

چه مرد بزرگى همانا پسرم بود - پسوند الف در بزرگا و مردا براى تكثير و مبالغه در وصف است ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 194 شمارهء ( 18 )

( 16 ) - مرثيه : بفتح اول و سكون دوم و كسر سوم بر مرده گريستن و بنظم او را ستايش كردن

( 17 ) - سر : سردار و مهتر و رئيس

( 18 ) - منكر : زشت و ناروا و شگفت ، اسم مفعول از انكار

( 19 ) - عبد اللّه زبير . . . : عبد اللّه بن زبير كه خداوند از آن دو ( پسر و پدر ) خشنود باد - عبد اللّه زبير پس از درگذشت معاويه با يزيد بيعت نكرد و با حضرت امام حسين به مكه رفت و پس از شهادت آن حضرت مدعى خلافت شد

ص 237

( 1 ) - خليفتى : خلافت و جانشينى ، اسم مصدر

( 2 ) - سواد : نام دشت آبرفتى دجله و فرات بوده است ( نقل از دائرة المعارف فارسى )

( 3 ) - عبد الملك مروان : عبد الملك بن مروان خليفهء اموى ( 65 - 85 ) در سال 72 هجرى سردار خونريز و بىباك خود حجاج بن يوسف ثقفى را براى دفع فتنهء عبد اللّه زبير به مكه گسيل داشت عبد اللّه پس از هفت ماه مقاومت دليرانه در جنگ كشته شد

( 4 ) - عدت : بضم اول و تشديد دوم سازوبرگ

( 5 ) - حجاج يوسف : حجاج بن يوسف ثقفى سردار خونريز و ستمكار عبد الملك والى عراقين كه عبد اللّه بن زبير را در محاصره مكه در سال 73 هجرى در ضمن جنگ بقتل رساند

( 6 ) - اقاصيص :