تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٢

توضيحات و حواشى

هميشه با او بود تا آنگاه كه سلطان بر اريكهء ملك نشست او را رياست نيشابور داد . . . ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 18 ) - معنى جمله : اگرچه اين سخن تند خشم‌آلود بغرور سلطنت گفته شد ( چه سلطان محمود پادشاهى دلير و بىباك و مقتدر و فاتح بوده است )

( 19 ) - بندگان و خداوندان : چاكران و خواجگان در اينجا مراد از خداوند خليفه و مقصود از بنده سلطان محمود است

( 20 ) - طرايف : بفتح اول جمع طريفه چيزهاى نادر و نو و دلپسند

( 21 ) - آن مصريان : از آن خلفاى فاطمى مصر

( 22 ) - بازآمد : بازگشت ( رسول از بغداد )

( 23 ) - معنى جمله : تألم خاطر بر سلطان سخت عارض شده بود

( 24 ) - با آن همه : با اين وصف يا با وجود آن ، شبه حرف ربط براى استدراك يعنى رفع توهم

( 25 ) - تعصب : حمايت و پشتى كردن از دين و قوم خود و عداوت و كينه‌ورزى ، مصدر باب تفعل

( 26 ) - فرمان يافت : به كنايه يعنى مرد

( 27 ) - گفت : يعنى امير مسعود گفت ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

ص 231

( 1 ) - مزكيان : شاهدانى كه به پارسائى و پاكى موصوف باشند جمع مزكى ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 224 شمارهء ( 5 )

( 2 ) - قباله : بفتح اول خط شرعى ، سند

( 3 ) - خواجه‌شماران :

ظاهرا يعنى اشخاصى كه در شمار خواجگان بودند ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 4 ) - بو القاسم كثير : در زمان محمود وزير و صاحب ديوان عرض بوده است ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 78 شمارهء ( 11 )

( 5 ) - بو سهل حمدوى : وزير امير محمد برادر مسعود ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 15 شمارهء ( 25 )

( 6 ) - دانشمند نبيه : فقيه نبيه

( 7 ) - حاكم لشكر :

حاكم لشكر يكى از مناصب لشكرى عهد غزنويان ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا ) ظاهرا همان قاضى لشكر است

( 8 ) - نصر خلف : نصر بن خلف ، عطف بيان يا بدل حاكم لشكر

( 9 ) - فراروى : سرشناس و معروف ( لغت‌نامهء دهخدا )

( 10 ) - كوكبه : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم جماعت مردم

( 11 ) - قوم : گروه

( 12 ) - بود : گذشت و سپرى شد

( 13 ) - حبر :

بكسر اول و سكون دوم سياهى دوات ( مركب ) - حبرى رنگ صفت تركيبى ، جبه موصوف

( 14 ) - با سياه مىزد : مايل به سياه بود يا سياه‌گونه بود

( 15 ) - خلق‌گونه : بفتح اول و دوم نيم فرسوده ، صفت تركيبى

( 16 ) - دراعه : بضم اول بالاپوش فراخ

( 17 ) - ردا : بكسر اول عبا و خرقه مخفف رداء - سخت پاكيزه : صفت ردا - سخت قيد پاكيزه

( 18 ) - دستارى نشابورى : بفتح اول و سكون دوم عمامه‌اى برسم اهل نيشابور كه همشهريان حسنك بودند

( 19 ) - ماليده : بر هم نهاده و مرتب ، صفت دستار

( 20 ) - موزه ميكائيلى نو : كفش ميكائيلى نو ، موصوف و صفت - نوعى موزه منسوب به ميكائيل ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 21 ) - ماليده : در لغت‌نامهء دهخدا آمده است ، « ظاهرا بمعنى بر هم نهاده و مرتب » - شايد