تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٤٤

توضيحات و حواشى

و از امامان معتزله درگذشته به سال 240

( 14 ) - حيلت كردم : چاره و علاج كردم

( 15 ) - ضجرت : بضم اول و سكون دوم و فتح سوم اندوه و ملال

( 16 ) - بود : روى داد و حادث شد

( 17 ) - معنى جمله : نوبت حضور تو در پيشگاه خليفه نيست

( 18 ) - بارى : خلاصه ، سخن كوتاه ، شبه حرف ربط

( 19 ) - معنى جمله : حادثه‌اى بزرگ پيش آمده است

( 20 ) - معنى جمله : در حالى كه قرار و آرام نداشتم ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 21 ) - البته : قطعا و بىگمان ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 27 شمارهء ( 2 )

( 22 ) - صواب‌تر : بفتح اول راست و درست‌تر

( 23 ) - بها و نعم : تركيب عطفى ، كه خوب ، كه بسيار خوب ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا ) ؛ صورت مختصر فبها المراد و نعم المطلوب - معنى دو جمله : اگر اجازه رسيدن بحضور يابم همانا بسيار خوب است - خود ضمير مشترك در اينجا براى تأكيد است

( 24 ) - وسوسه : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم انديشهء بد

( 25 ) - حاجب نوبتى : ظاهرا هريك از حجاب ( پرده‌داران ) كه به نوبت در شبانه‌روز به كار حجابت پردازند ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

ص 221

( 1 ) - از دىباز : از ديروز تا اكنون ، متمم قيدى زمان

( 2 ) - راه : رخصت و اجازه ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 51 شمارهء ( 20 )

( 3 ) - سپاس دارم : منت‌پذير و فرمانبردارم

( 4 ) - دروقت :

بىدرنگ و درحال

( 5 ) - در ساعت : دردم و برفور

( 6 ) - بسم اللّه : بنام خدا ، در سياق فارسى در اين مورد از اصوات يا شبه جمله است براى آغاز كردن كارى

( 7 ) - بار است : اجازه هست

( 8 ) - دررفتم : بدرون ( سراى خليفه ) رفتم

( 9 ) - انديشمند : انديشه‌ناك و نگران

( 10 ) - نه : جانشين « نبود »

( 11 ) - يا با عبد اللّه : اى ابا عبد اللّه ، كنيهء احمد بن ابى دواد ، خطاب به كنيه براى احترام است

( 12 ) - چشم مىداشتم : انتظار مىكشيدم

( 13 ) - فراغت : بفتح اول استراحت و رامش

( 14 ) - انا . . . : جزئى از آيهء 152 سورهء بقره ، امروز ملك اوئيم و فردا در آخرت رجوع با اوست ، نقل از ص 380 ج 1 تفسير ابو الفتوح تصحيح شعرانى ، در اين مورد در سياق فارسى از اصوات يا شبه جمله است براى بيان تأسف و خبر از مصيبت بزرگ

( 15 ) - اينك : از اصوات يا شبه جمله براى تنبيه و اشاره به چيزى نزديك بمعنى هان بنگر و اكنون حاضرست و هان اينجاست - هان بنگر اين سنگ گستاخ نيم مسلمان بو الحسن افشين را

( 16 ) - عداوت : بفتح اول دشمنى

( 17 ) - عصبيت : بفتح اول و دوم تعصب و حميت و طرفدارى و حب مذهب

( 18 ) - سهو : بفتح اول و سكون دوم غفلت و فراموشى و خبط

( 19 ) - بازنشد : منصرف نشد و رها نكرد

( 20 ) - مسكين : بكسر اول و سكون دوم بيچاره و حقير و ضعيف

( 21 ) - مستحل : بضم اول و سكون دوم و فتح سوم و كسر چهارم حلال پندارنده ، آنكه بحلال و حرام نينديشد و بىباك و ناپروا ، اسم فاعل از استحلال