تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٣٨

توضيحات و حواشى

( نقل از لغت‌نامهء )

( 10 ) - مكاشفت : آشكارا دشمنى ورزيدن ، مصدر باب مفاعله

( 11 ) - شرطهاى ملكانه : عهد و پيمانهاى شاهانه ، موصوف و صفت

( 12 ) - بعد . . . : پس از بخشايش ايزد متعال

( 13 ) - مهد : بفتح اول و سكون دوم تخت روان

( 14 ) - دردى : بضم اول و سكون دوم رسوب ولا ، در اينجا مراد مطلق شراب - دردى آشاميده حال يا قيد حالت

( 15 ) - خلا : مخفف خلاء بفتح اول جاى خالى

( 16 ) - مشهد : جاى حضور مردم ، پيش چشم ، اسم مكان از شهود

( 17 ) - استخفاف : سبك شمردن و خوار داشتن ، مصدر باب استفعال از مجرد خفت

( 18 ) - وى : يعنى مرا كه خواجه احمد هستم ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 19 ) - رباط :

بكسر اول كاروانسرا ، در اينجا مراد خانقاه و دير و اقامتگاه

( 20 ) - سوزيان : مخفف سود و زيان ، اسم مركب در اينجا بمعنى مال و سرمايه

( 21 ) - سطبر : ستبر ، بكسر اول و فتح دوم و سكون سوم كلفت و غليظ ، مقصود آنكه ستبر گردن يا گردن‌كلفت و زورگو شده است

( 22 ) - مىجهاند : به جست‌وخيز و وا مىدارد مجازا يعنى مغرور مىسازد كه از حد خود پاى فراتر نهد و دعوى باطل كند

( 23 ) - معمور : آبادان ، صفت خزانه ، اسم مفعول از عمران

( 24 ) - با بنده : بر بنده

( 25 ) - بنوشت : درپيچيد يا درنورديد

( 26 ) - دويت‌دار :

دوات‌دار

( 27 ) - چه شايد بود : چه تواند بودن يعنى چه خواهد شد

ص 212

( 1 ) - از پرده چه بيرون آيد بصحرا : از نهان چه پديد آيد و آشكار شود ؛ بر صحرا نهادن بمعنى آشكار كردن در لغت‌نامه دهخدا ضبط شده است

( 2 ) - اريارق : تلفظ آن در لغت‌نامه ضبط نشده است ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 69 شمارهء ( 8 )

( 3 ) - به تركى : به زبان تركى ، از اينجا پيداست كه مسعود در محاوره‌گاه به زبان تركى سخن مىگفت

( 4 ) - نقيب : بفتح اول و كسر دوم سركرده گروهى از سپاهيان ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 7 شمارهء ( 17 )

( 5 ) - وى :

يعنى بو نصر ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 6 ) - مىبخواند : همانا فراميخواند و احضار مىكند ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 22 شمارهء ( 24 ) ، مضارع اخبارى مؤكد

( 7 ) - ديوان‌بان - : محافظ دستگاه ديوان ، ضباط

( 8 ) - براثر استادم : بدنبال استادم

( 9 ) - زحمت :

ازدحام و انبوهى

( 10 ) - نظاره : بفتح اول تماشاگر ، صفت مردم

( 11 ) - خليفه : مقصود خليفهء شهر است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ، خليفهء شهر همان شهربان و داروغه است

( 12 ) - جبه : بضم اول و تشديد دوم جامهء گشادى بود كه روى جامه‌ها مىپوشيدند ، نوعى پيراهن

( 13 ) - بايستانيد : متعدى بايستاد ، يعنى برخيزاند

( 14 ) - عقابين : تثنيه عقاب ، دو چوب كه مقصر را بر آنها بدار مىكشيدند يا بر آنها بسته چوب مىزدند و ظاهرا سر آن دو چوب به شكل عقاب بوده ( فرهنگ فارسى معين )

( 15 ) - فرودرفت : بدرون خانه رفت

( 16 ) - از جاى