تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٢٩

توضيحات و حواشى

سرايچه : كاخ كوچك يا سراى خرد

( 11 ) - با كسان خواجه : بدست گماشتگان و چاكران خواجه

( 12 ) - جنكى : نام نگهبان قلعهء كالنجر ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 53 شمارهء ( 11 )

( 13 ) - او : يعنى خواجه احمد ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 14 ) - نشسته است :

نهاده شده است ؛ خواهد آمد كه اريارق در روزگار محمود نافرمانى كرده بود ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 15 ) - چربك : بضم اول و سكون دوم و فتح سوم دروغ راست مانند و افترا و تهمت - چربك بخورد : دروغ راست مانند را باور كرد

( 16 ) - افسون : حيله و تزوير

( 17 ) - نندنه : بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم ، گويا در پنجاب بوده است . . .

( نقل از تعليقات دكتر فياض بر چاپ سال 1350 تاريخ بيهقى )

( 18 ) - موقوف : بازداشته ، اسم مفعول از مصدر وقف

( 19 ) - شراب‌دار : شربت‌دار ، شرابى ، ساقى

( 20 ) - برگشاد : از بند رها كرد

( 21 ) - ثغر : بفتح اول و سكون دوم مرز

ص 199

( 1 ) - معنى جمله‌ها : آنچه افزايش رتبهء ترا سبب شود خواهى يافت

( 2 ) - معنى جمله :

احسان و اكرام و تفقد كرد

( 3 ) - مواضعات : جمع مواضعه قرارداد كردن ، مصدر باب مفاعله

( 4 ) - خياره : بكسر اول برگزيده ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 35 شمارهء ( 22 )

( 5 ) - پدريان :

هواداران سلطان محمود ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 51 شمارهء ( 16 )

( 6 ) - از پيغامها : بسبب پيامها

( 7 ) - حمدوى : نگاه كنيد به صفحهء 15 شمارهء ( 25 )

( 8 ) - دريافته : صاحب فهم ، صفت مشتق از مادهء ماضى بمعنى فاعلى ، مرد موصوف

( 9 ) - عارضى : لشكرنويسى و عرض دادن لشكر

( 10 ) - معنى جمله : از سرور خود چنين انتظار و توقع ندارم

( 11 ) - پايكار :

پيشكار و خادم و شاگرد

( 12 ) - نشايم : شايسته نباشم

( 13 ) - يا سبحان اللّه : اى سبحان اللّه ، در فارسى از اصوات است براى تعجب بجاى شگفتا ، مركب از « يا » حرف ندا و سبحان اللّه ( پاك و منزه مىدانم خداى را ) كه معنى لغوى آن در اين مورد مراد نيست

( 14 ) - از دامغان باز :

از شهر دامغان به اين طرف و تا اينجا ( شهر بلخ ) ، اين‌گونه كاربرد « از . . . باز » در اسمهاى زمان بسيار شايع بوده است ، فرخى فرمايد :

بادهء چون گلاب روشن و تلخ * مانده در خم ز گاه آدم باز

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 15 ) - معنى جمله : امور مملكت فيصله پذيرفت و سامان يافت ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 11 شمارهء ( 8 )

( 16 ) - معنى جمله : كارگزارى من تا آنگاه بود كه در نزد پادشاه شخص بزرگى ( چون تو ) حضور نداشت

( 17 ) - خداوند : صاحب و خداوندگار ، از لحاظ دستورى عطف بيان « تو »

( 18 ) - معنى جمله : مرا آن جرأت و توان نيست ، استفهام مجازا مفيد نفى

( 19 ) - برآيد : نمايان شود و برابرى تواند

( 20 ) - به حقيقت : راستين ، صفت خداوند ، نيز نگاه كنيد