تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣١٨

توضيحات و حواشى

ص 435 گلستان بكوشش نگارنده

( 11 ) - صاحب ديوانى : عهده‌دار عايدات مملكت بودن يا شغل مستوفىالممالكى كه معادل با وزارت دارائى كنونى است

( 12 ) - مهم : كار بزرگ

( 13 ) - حاصل محض : مجموع حساب خالص يا آنچه در نزد وى موجود است

( 14 ) - خاص خود : اموال مخصوص خويش ، صفت جانشين موصوف

( 15 ) - تنخواه : سرمايه و مال و متاع

( 16 ) - معدل‌دار :

در نسخه‌هاى ديگر معدل‌وار ، هر دو مجهول و مشكوك است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) - معدل : راست‌كننده و آنكه گواهى به عدالت كسى دهد ، اسم فاعل از تعديل

( 17 ) - عامل گرديز : حاكم ولايت گرديز - گرديز بفتح اول و سكون دوم و كسر سوم ، ولايتى است ميان غزنه و هند ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 18 ) - فرودآمد :

قلمداد شد يا بقلم آورده شد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 179 شمارهء ( 4 )

( 19 ) - سياست راندن : بكسر اول شكنجه و عذاب و مجازات كردن

( 20 ) - از دل : از صميم دل يا برضا و رغبت

ص 181

( 1 ) - امير مسعود : عطف بيان پادشاه

( 2 ) - بازمىنمود : بيان مىداشت و اظهار مىكرد

( 3 ) - بيرون آمد : استنباط و استخراج شد - معنى دو جمله : معلوم شد كه هزار هزار درم موجودى ابو سعيد است ولى شانزده هزار هزار درم باقى داراست ( يعنى مال دولت نزد اوست ) و در دفاتر ديوان نمودار نيست

( 4 ) - ما لا . . . : آنچه در آن جاى هيچ سخن نباشد ، بىگفتگو

( 5 ) - معنى جمله : وجه و طريقهء پرداخت اين مال چيست و نظر تو چه مىباشد ؟

( 6 ) - بر بنده :

بر عهدهء اين چاكر

( 7 ) - سخت به درد : از صميم دل و به دردناكى

( 8 ) - چنين : بدين گونه و روش

( 9 ) - نيكو داشت : نيك‌رفتارى كردن و پاس خاطر كسى را داشتن ، مصدر مرخم

( 10 ) - رحمة . . . : بخشايش خدا بر همهء ايشان باد

( 11 ) - زينبى : احتمال قوى مىرود كه « زينتى » باشد همان‌كه در لباب الالباب ( ج 2 ص 39 ) نامبرده شده است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 12 ) - پيل‌وار : پيل‌بار ، مقدار بار يك پيل نظير خروار

( 13 ) - عيار : آنچه در درهم و دينار از طلا يا نقرهء خالص قرار داده باشند ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 14 ) - صلت گران : بكسر اول و فتح دوم جايزهء بزرگ و گران وزن

( 15 ) - چند : چه بسيار ، قيد كميت

( 16 ) - بهانه : دست‌آويز و باعث و سبب

( 17 ) - بافراطتر : افزونتر و بيشتر

( 18 ) - روزگار : زندگانى و عمر ، فردوسى فرمايد :

كنون روزگار من آمد بسر * ترا بست بايد به شاهى كمر

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 19 ) - آن باد : به استعاره مقصود آن نسيم كرم يا آن توفان بخشش

( 20 ) - نادر گذاشتنى :