تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣١١

توضيحات و حواشى

ص 417 ديوان انورى جلد اول ، باهتمام مدرس رضوى

( 12 ) - معنى جمله : در دو فرسنگى بود

( 13 ) - را : حرف اضافه بمعنى در

( 14 ) - منجنيق :

بفتح اول و سكون دوم و فتح سوم و كسر چهارم سنگ‌انداز ، فلاخن‌مانندى است بزرگ كه بر سر چوبى تعبيه كنند و سنگ در آن كرده به طرف دشمن اندازند ( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 15 ) - سمج : بضم اول و سكون دوم نقب و حفره - سمج گرفتند : به كندن سوراخهائى در زير قلعه دشمن پرداختند

( 16 ) - فرودآوردندى : فرومىافكندند و خراب مىكردند و پائين مىآوردند ، متعدى فرودآمدن

( 17 ) - جنگ ريشاريش : جنگ دست و گريبان يا جنگ تن‌به‌تن ، موصوف و صفت

( 18 ) - هول‌تر : هائل‌تر و مخوف‌تر

( 19 ) - يار شد : همراه و قرين گشت

( 20 ) - خوش خوش : آهسته آهسته و آرام آرام ، قيد وصف و روش

ص 171

( 1 ) - گرفتند : آغاز كردند

( 2 ) - نماز پيشين : نماز ظهر يا نيمروز

( 3 ) - برجوشيدند : گرد آمدند و انبوهى كردند

( 4 ) - داد بدادند : حق جنگ و نبرد را ادا كردن

( 5 ) - معنى جمله :

براى حفظ جان جنگ مىكردند

( 6 ) - بستدند : يعنى لشكريان بستدند ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 7 ) - تا : حرف ربط است بمعنى « يا » ، ناصر خسرو فرمايد :

شايد كه ز شهر خويش دورم * تا نيست سوى امير بارم

ص 419 ديوان ناصر خسرو تصحيح مينوى و محقق

( 8 ) - گردند : بايد ظاهرا مصحف « كردند » باشد در نسخهء تاريخ بيهقى تصحيح مرحوم دكتر فياض چاپ 1324 نيز « كردند » ضبط شده است كه با سياق عبارت سازگارتر است

( 9 ) - زينهار دادند : امان و مصونيت و پناه دادند

( 10 ) - برده : بفتح اول و سكون دوم بنده و اسير و غلام و كنيز

( 11 ) - بكارآمده‌تر : مفيدتر و مناسب‌تر و ضرورتر

( 12 ) - نادره‌تر : كمياب‌تر و طرفه‌تر و ديرياب‌تر و نفيس‌تر

( 13 ) - خاصه : خواص و مقربان مسعود

( 14 ) - پست كردند :

هموار كردند

( 15 ) - پاىمرد : پايمرد بمعنى شفيع و ميانجى

( 16 ) - غرجستان : بفتح اول و سكون دوم ، ناحيه‌ايست كوهستانى ميان هرات و كابل ، به صورت غرشستان و غرچه نيز ضبط شده است ، نگاه كنيد به لغت‌نامهء دهخدا

( 17 ) - از بن دندان : به كنايه يعنى برضا و رغبت

( 18 ) - بلاحمر . . . : معنى عبارت معلوم نشد . . . شايد : بلاحمد و لا اجر باشد يعنى بدون احمادى كه ببيند يا مزدى كه بگيرد ، مفت و مجانى ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 19 ) - كوتوال :

نگهدار قلعه ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 6 شمارهء ( 12 )

( 20 ) - ضمان سلامت : بفتح اول كفالت و ضمانت تندرستى و ايمنى

( 21 ) - پابست : ظاهرا مصحف « پايست » است كه بمعنى پايسته يا پيوسته و پياپى در لغت‌نامه دهخدا ضبط شده و مصدر آن پايستن ، حدس سابق نگارنده