تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٨٩

حكايت فضل سهل ذو الرياستين 15

سخت دراز ، پيش از بار آنجا بنشستندى ، و حاجب غازى كه به طارم آمدى ، بر ايشان گذشتى . و ناچار همگان برپاى خاستندى و او را خدمت كردندى 1 تا بگذشتى . و اين قوم را سخت ناخوش مىآمد ، وى را در آن درجه ديدن كه خرد ديده بودند او را . مىژكيدند 2 و مىگفتند و آن همه 3 خطا بود و ناصواب ، كه جهان بر سلاطين گردد 4 و هر كسى را كه بركشيدند 5 ، بركشيدند و نرسد كسى را كه گويد چرا چنين است ، كه مأمون گفته است درين باب : نحن الدّنيا ، من رفعناه ارتفع و من وضعناه اتّضع 6 .

و در اخبار رؤسا خواندم كه اشناس 7 - و او را افشين خواندندى - از جنگ بابك خرّم دين چون بپرداخت و فتح برآمد و ببغداد رسيد ، معتصم امير المؤمنين ، رضى اللّه عنه ، فرمود مرتبه‌داران 8 را كه چنان بايد كه چون اشناس بدرگاه آيد ، همگان او را 9 از اسب پياده شوند و در پيش او بروند تا آنگاه كه به من رسد . حسن سهل 10 با بزرگىاى كه او را بود در روزگار خويش ، مرا شناس را پياده شد ، حاجبش 11 او را ديد كه مىرفت و پايهايش درهم مىآويخت 12 ، بگريست و حسن بديد و چيزى نگفت . چون به خانه بازآمد ، حاجب را گفت : چرا مىگريستى ؟ گفت : ترا بدان حال نمىتوانستم ديد . گفت : « اى پسر ، اين پادشاهان ما را بزرگ كردند و به ما بزرگ نشدند ، و تا با ايشانيم از فرمان‌بردارى چاره نيست . » و ژكيدن و گفتار آن قوم بحاجب غازى مىرسانيدند و او مىخنديدى و از آن باك نداشتى ، كه آن باد امير محمود بود در سر او نهاده 13 كه شغل مردى چون ارسلان جاذب را به دو داد كه آن كار را ازو شايسته‌تر كس نديد ، چنان كه اين حديث در تاريخ يمينى 14 بياورده‌ام . و درين باب مرا حكايتى نادر ياد آمد ، اينجا نبشتم تا بر آن واقف شده آيد .

و تاريخ به چنين حكايتها آراسته گردد :

حكايت فضل سهل ذو الرياستين 15

حكايت فضل سهل ذو الرياستين 15 با حسين بن المصعب

چنين آورده‌اند كه فضل وزير مأمون خليفه بمرو عتاب كرد با حسين مصعب پدر طاهر ذو اليمينين 16 و گفت : پسرت طاهر ديگر گونه شد و باد در سر كرد و خويشتن را نمىشناسد . حسين گفت : ايّها الوزير 17 ، من پيرىام درين دولت بنده و فرمان‌بردار ، و دانم كه نصيحت و اخلاص من شما را مقرّر است ، اما پسرم طاهر از من بنده‌تر و