تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٤٠

توضيحات و حواشى

( 6 ) - به روى كار : از ظاهر كار

( 7 ) - معنى جمله : هر كدام مانند وزيرى به انجام دادن كارها برخاسته است ، جملهء حاليه بحذف « است » فعل معين از « ايستاده است »

( 8 ) - كار راست نهاده : كار درست بنياد ، موصوف و صفت مركب مفعولى

( 9 ) - غايت : پايان هر چيزى از زمان و مكان

( 10 ) - ممكن : پاى برجا كرده و ثابت و قائم ، اسم مفعول از تمكين از مجرد مكانت و مكان

( 11 ) - كوس : طبل و نقاره بزرگ

( 12 ) - بجا نيارند : ندانند و درنيابند و تشخيص ندهند

( 13 ) - بر اثر وى : بدنبال او

( 14 ) - كرامت : بفتح اول بزرگداشت و اكرام و انعام

( 15 ) - انديشه‌مند : نگران و مضطرب

( 16 ) - مثال : بكسر اول فرمان

( 17 ) - كدخدا :

پيشكار و وزير

( 18 ) - كجات و جقراق و خفچاق : نام سه طايفه از طايفه‌هاى ترك ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 19 ) - مىجنبند : حركت مىكنند و از جاى تكان مىخورند و به قصد فتنه‌انگيزى قيام مىكنند .

ص 72

( 1 ) - حقى نيكو بگزارد : انعامى شايسته داد

( 2 ) - نيابت نيكو دارد : از وى ( آلتونتاش ) به خوبى ياد كند و پاس نيك‌نامى او را بدارد ، در لغت‌نامهء دهخدا به اين معنى « نوبت داشتن » ضبط است نه « نيابت داشتن » ، در چاپ تاريخ بيهقى سال 1324 تصحيح مرحوم دكتر فياض نيز در متن « نوبت نيكو دارد » آمده است و در حاشيه نوشته‌اند بمعنى حفظ الغيب كردن است

( 3 ) - بازنمايد : اظهار كند

( 4 ) - خيانتها نهاده : خيانتها به او نسبت داده يا بر او حمل كرده‌اند

( 5 ) - معنى جمله : او را هواخواه و طرفدار آلتون‌تاش شمرده بودند

( 6 ) - زبان در دهان يكديگر دارند : به يكديگر تلقين سخن مىكنند يا باصطلاح حرف در دهن هم مىنهند

( 7 ) - مستوحش :

وحشت يافته و اندوهگين ، اسم فاعل از استيحاش ، مصدر باب استفعال

( 8 ) - با ما بندگان :

نزد ما چاكران - با حرف اضافه مفيد ظرفيت

( 9 ) - قصه كرد : گزارش و سرگذشت كار را بازگفت

( 10 ) - اينها : جمع اين ، ضمير اشاره در اينجا جمع بستن ضمير اشاره به « ها » براى تحقير است ، سنائى فرمايد :

اينها همه مرد لات‌ولوتند * باد جبروت در بروتند

( 11 ) - تمكين : توانا و قادر گردانيدن و پابرجا كردن ، مصدر باب تفعيل

( 12 ) - كه : حرف ربط بمعنى آنگاه كه

( 13 ) - بزرگ‌نفيس : . . . شايد « بزرگ‌نفس » باشد ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) - بزرگ‌نفس بمعنى بزرگ‌منش

( 14 ) - نيست همتا : ممكن است « نيست همتا » صفتى باشد بمعنى بىهمتا . . . ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض ) ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 92 و صفحهء 105 تاريخ بيهقى ، تصحيح مرحوم دكتر فياض چاپ 1324

( 15 ) - بس شنونده : سخن‌پذير و آنكه به گفتهء اين و آن نسنجيده عمل كند باصطلاح امروز دهن‌بين

( 16 ) - معنى جمله : هركس جرأت مىكند كه در گفتگوى با او پاى از گليم خويش فراتر