تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٧

توضيحات و حواشى

است . . . ولى نويسندگان هندى معاصر آن را

Janki

ضبط كرده‌اند . . . گويا از طرف او ( محمود ) قلعهء كالنجر را در كشمير بدست داشته است ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 12 ) - احمد بن حسن : ابو القاسم احمد بن حسن ميمندى در سال 401 به وزارت محمود رسيد و در سال 415 از وزارت عزل شد و در يكى از دژهاى هندوستان محبوس ماند تا محمود درگذشت و مسعود وى را باز به وزارت خواند

( 13 ) - بگشايد : از بند و حبس رها كند

( 14 ) - وى : مرجع ضمير و « جنكى » است

( 15 ) - ازيرا بر ايشان فرستاده آمد : نزد آنان ( خواجه احمد و جنكى ) بدان سبب فرستاده شد

( 16 ) - تنگ حال : تهيدست و مفلس و تنگدست ، نظامى فرمايد :

ور دم نزدم چو تنگ حالان * دانى لغت زبان لالان

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

( 17 ) - تأديب : ادب آموختن و تربيت كردن ، مصدر باب تفعيل

( 18 ) - مكافات : پاداش دادن

( 19 ) - سخت كافى : نيك كارگزار و با كفايت و بسنده

ص 54

( 1 ) - بيند : مصلحت بداند

( 2 ) - مىآيد : فعل مضارع اخبارى بجاى مضارع انشائى « ببايد »

( 3 ) - استى : بجاى بودى ، مركب از است + ى كه در افعال انشائى ( تمنى ) افزوده مىشد - معنى جمله : كاش مانند توده تن بودى ولى نيست ؛ سعدى فرمايد :

اى كاشكى ميان منستى و دلبرم * پيوندى اين چنين كه ميان من و غمست

( 4 ) - راست آيد : صواب باشد

( 5 ) - به كار مشغول بايد بود : همانا به كار مشغول باش ، افعال دوگانه ، مسند مركب ، نايب از امر مؤكد حاضر

( 6 ) - شفقت : بفتح اول و دوم و سوم مهربانى و دلسوزى

( 7 ) - اعزاز : گرامى داشت ، مصدر باب افعال از مجرد عزت

( 8 ) - معنى جمله : مسعود بو نصر را رفته رفته در مجلس خاص و براى چاره‌جوئى در كارها دعوت مىكرد

( 9 ) - كمان قصد : تشبيه صريح

( 10 ) - عصبيت : بفتح اول و دوم و كسر سوم تعصب و حميت و طرفدارى و حب مذهب و خويشاوندى - معنى جمله : بو سهل كمان بدخواهى و تعصب را زه بربست و آمادهء تيراندازى ساخت

( 11 ) - معنى جمله : بدگوئى او به هيچ‌گونه مؤثر نشد

( 12 ) - جايگاه : حد و درجه

( 13 ) - استد : بكسر اول و سكون دوم و فتح سوم گرفت ، مصدر آن استدن ( ستدن )

( 14 ) - هستى : فعل شرطى مضارع سوم شخص مفرد بجاى « باشدى » به كار رفته است

( 15 ) - معنى جمله : كارگزارى او براى ما بهتر از اين مال باشد ، فعل « هستى » از جملهء جزاء بقرينهء اثبات در جملهء شرط حذف شده است

( 16 ) - همداستان :

موافق و راضى

( 17 ) - نيز : ديگر ، از اين پس ، قيد زمان

( 18 ) - ما : مرجع ضمير « مسعود » است

( 19 ) - او : مرجع ضمير بو العلاء است

( 20 ) - به حمد . . . : با سپاسگزارى