تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٥

توضيحات و حواشى

چون بماهان بر اين حديث شمرد * مرد مسكين بدست و پاى بمرد

( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 11 ) - تجلد : شكيبائى كردن ، جلدى و چالاكى نمودن ، مصدر باب تفعل از مجرد جلادت

( 12 ) - از جاى بشده است : متغير و خشمگين شده است

( 13 ) - چنين رود : اين گونه رفتار شود

( 14 ) - روى كار : ظاهر حال و پيش درآمد كار . . . ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 15 ) - نوخاسته : نورسيده و نودولت و تازه‌به‌دوران‌رسيده

( 16 ) - پدريان : جمع پدرى منسوب به پدر باصطلاح بيهقى خدمتگزاران يا هواداران سلطان محمود يا محموديان

( 17 ) - لطايف‌الحيل : حيله‌هاى لطيف - لطايف بفتح اول جمع لطيفه بمعنى نغز و نيكو و ظريف - حيل بكسر اول و فتح دوم حيله‌ها

( 18 ) - زفت : بفتح اول و سكون دوم درشت

( 19 ) - ثقات : بكسر اول جمع ثقه بمعنى مرد معتمد و امين ، ثقه مصدر است كه بجاى صفت ( موثوق به ) به كار رفته است

( 20 ) - راه نداده است : رخصت نداده است

( 21 ) - روى ندارد :

صواب و صلاح نيست و وجهى ندارد

( 22 ) - وى : مرجع ضمير « امير مسعود » است

( 23 ) - فرونهادن و برداشتن كه در جاى ديگر اين كتاب نيز هست ، يعنى مطلبى را دست زدن و زير و بالا كردن ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

ص 52

( 1 ) - لشكرى : سپاهيگرى يا خدمت در لشكر ، اسم مصدر

( 2 ) - تربت امير ماضى : گور شاه درگذشته ( سلطان محمود )

( 3 ) - معنى جمله : به خدمت آن شاهزاده قيام كنند

( 4 ) - راست بنهاده : درست بنياد و نيك استوار ، صفت مركب مفعولى ، كار موصوف

( 5 ) - در وى نه پيچند : او را در تنگنا نگذارند و سخت بر وى نگيرند

( 6 ) - ثغر : بفتح اول و سكون دوم سرحد و مرز

( 7 ) - مضبوطه : نگاهداشته ، اسم مفعول از ضبط

( 8 ) - ساكن : آرام

( 9 ) - دم دركشيد : بفتح اول خاموش ماند

( 10 ) - سمنگان : بفتح اول و دوم و سكون سوم ، شهرى است از تخارستان پشت بلخ و بغلان ( از حواشى مرحوم دكتر فياض بنقل از معجم البلدان )

( 11 ) - درد مىآمد : رنجش خاطر و آزردگى حاصل مىشد

( 12 ) - مىژكيدند : ماضى استمرارى از ژكيدن بفتح اول بر وزن رسيدن آهسته سخن گفتن باشد در زير لب از روى خشم و قهر و غضب و بضم اول هم آمده است ( برهان قاطع )

( 13 ) - بيفگندندش : او را از مقام سپاه‌سالارى به زير كشيدند

( 14 ) - كدخدا : پيشكار

( 15 ) - معنى جمله : كار سعيد صراف پيشكار و مباشر غازى بالا گرفت

( 16 ) - معنى جمله : هر گروهى را روز دولت و بختى است

( 17 ) - معنى جمله : براستى ( سعيد صراف ) در كارگزارى مردى ناشايسته نبود يعنى شايسته بود

( 18 ) - مشرف : كسى كه نهان و آشكار خبرها بدست آورده به فرمانرواى خويش رساند ، ديده‌ور ، خبردهنده و منهى ( لغت‌نامهء دهخدا ) ، اسم فاعل از اشراف مصدر باب افعال

( 19 ) - ساخت زر : زين و برگ زرين اسب

( 20 ) - مشرفى : اشراف بمعنى زير نظر گرفتن