تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٢٤

توضيحات و حواشى

نشاندن و امير فروگرفتن : شاه بتخت نشاندن و به زير كشيدن و يا باصطلاح نصب و عزل

( 12 ) - به پايان خواست آمد : مىبايست به پايان رسد

( 13 ) - معنى جمله : با فرمان دگرگونىناپذير تقدير برابرى نتوانست كرد

( 14 ) - السوء : مرحوم دكتر فياض در حاشيه نوشته‌اند « در بيشتر نسخه‌ها : من قضاء الغالب بالسوء » معنى جمله : از قضاى غالب به بدى ( قضاى بد ) به خدا پناه مىبريم

( 15 ) - پذيرهء بنه وى : به پيشواز رفتن و مقابلهء رخت و سامان و اسباب او

( 16 ) - رشته‌تايى : يكتا رشته يا يك دانه تار ريسمان - سعدى فرمايد :

اى شكم خيره بتايى بساز * تا نكنى پشت به خدمت دو تا

( نقل از لغت‌نامهء دهخدا )

و در صفحهء 298 كليات عراقى تصحيح سعيد نفيسى آمده است :

تن مهجور چون رنجور نبود * چه تاب كوه دارد رشته‌تايى ؟

نيز نگاه كنيد به صفحهء 968 تاريخ بيهقى تصحيح مرحوم دكتر فياض چاپ سال 1350

( 17 ) - زيان نشد : ضرر نرسيد

( 18 ) - بشكوهيدند : ترسيدند

( 19 ) - نه آن كرد : آن نكرد ، تقديم حرف نفى براى تأكيد نفى فعل است

( 20 ) - اندازه و پايگاه او : حد و مقام وى

( 21 ) - اقتدا : پيروى كردن ، مخفف اقتداء مصدر باب افتعال از مجرد قدوه بمعنى پيشوا

( 22 ) - معنى دو جمله : جانب خداى توانا و بزرگ را به سوگندهاى سخت دروغين كه خورد از دست داد و رياكارى نمود

( 23 ) - نشاندن او : او را معزول و از كار بر كنار كردن ، اضافه مفيد وابستگى مفعولى

( 24 ) - ش : او را ، ضمير متصل مفعولى

( 25 ) - صورت ديگر گونه نبندد : گونهء ديگر تصور نشود

ص 51

( 1 ) - كه بتواند ديد : هيچ‌كس نتواند ديد ، استفهام مجازا مفيد نفى

( 2 ) - بنشنود : همانا نشنيد ، تقديم باى تأكيد بر نون نفى

( 3 ) - شهامت : بفتح اول شيردلى و دليرى و توانائى

( 4 ) - چنو : مخفف چون او

( 5 ) - به كار : بايسته و لازم و ضرور

( 6 ) - مالش : گوشمال و تنبيه و سياست

( 7 ) - دندان نمودن : خشم نشان دادن و ترسانيدن ، نظامى گويد :

نبايد شد از خندهء شه دلير * نه خنده است دندان نمودن ز شير

( لغت‌نامهء دهخدا )

( 8 ) - نموده آمد : نشان داده شد ، فعل ماضى مجهول بجاى ماضى معلوم ( نمودم )

( 9 ) - وكيل در : بفتح اول وكيل در دربار - نماينده‌اى بوده است كه امرا و حكام اطراف در درگاه پادشاه مقيم مىداشته‌اند كه كارهاى مربوط به ايشان را انجام دهد و مراقب مصالح كار باشد ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 10 ) - بدست و پاى مردن كنايه است از سخت ترسيدن ، نظامى مىگويد :