تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١٢١

توضيحات و حواشى

گزاردند

( 13 ) - آگنده بود : پر بود

( 14 ) - زهر خنده : خنده از روى خشم ، خندهء تلخ

( 15 ) - خندهء فراخ : خندهء سخت با دهان گشاده ، قهقهه

( 16 ) - الا : در اينجا حرف ربط است براى استدراك بمعنى لكن - معنى جمله‌ها : هيچ‌گاه قهقهه او را نشنيدم لكن او را تنها متبسم ديده‌ام

( 17 ) - تبسم : لبخند و لبخند زدن ، مصدر باب تفعل از مجرد

( 18 ) - صعب مردى بود : مردى سخت اهل جد بود نه اهل هزل و مزاح

( 19 ) - فروشده بود : در خود فرورفته بود و غمگين و گرفته بود

( 20 ) - دررفتند : بدرون رفتند و وارد شدند

( 21 ) - رواق : بكسر اول پيشخانه يا پيشگاه خانه

( 22 ) - خانهء بهارى : جاى اقامت در ايام بهار ، مربع

( 23 ) - عم :

عمو ، عطف بيان يا بدل يوسف

( 24 ) - نشسته و ايستاده : دو جملهء حاليه بحذف « بودند » فعل معين ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 32 شمارهء ( 7 )

( 25 ) - دست برآورد : دست بلند كرد

( 26 ) - عقد :

بكسر اول و سكون دوم گردن بند و رشتهء مرواريد

( 27 ) - دينار سياه دارى : ظاهرا مقصود سكه‌هاى زرى بوده است كه بانعام به حاجبان سياه جامه داده مىشد ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 20 شمارهء ( 6 )

( 28 ) - از جهت وى : براى سلطان

ص 47

( 1 ) - برابر خوارزمشاه : متمم فعل « بنشست » كه در آخر جمله مىآيد يعنى حاجب بزرگ زمين بوسه داد و برابر خوارزمشاه بنشست ، برابر در اينجا بمعنى معادل است چون در دو طرف تخت نشسته بودند ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 2 ) - محال : بضم اول باطل و خطا

( 3 ) - بنده على : على عطف بيان يا بدل بنده

( 4 ) - چشم‌زخم : آزار و نقصانى كه از اثر نظر بد به كسى و يا چيزى رسد ( لغت‌نامهء دهخدا ) ، اسم مركب

( 5 ) - دررسيده‌اند :

تربيت شده‌اند و شايستهء ارجاع كار شده‌اند

( 6 ) - فرسودهء خدمت : پير شده و سالخورده در بندگى

( 7 ) - مدت : در اينجا يعنى مهلت عمر ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 8 ) - معنى جمله : خوارزمشاه به حق اين خيرخواهى مىرسد : فعل مضارع مركب بجاى مضارع ساده ، مصدر آن رسيده آمدن ؛ گاه مصدر ساده را با صفت مشتق از مادهء فعل ماضى و با افزودن « شدن ، آمدن ، نشستن ، كردن » به صورت فعل مركب درمىآورند ، نيز نگاه كنيد به صفحه 10 شمارهء ( 16 )

ص 48

( 1 ) - بدر حاجب‌سراى : بدر نامى كه پرده‌دار سراى سلطانى بوده است

( 2 ) - سلاح داران :

نگاهبانان و محافظت‌كنندگان

( 3 ) - وثاقيان : بضم اول جمع وثاقى . منسوب به وثاق غلامى كه با غلامان ديگر در حجره‌هائى متصل به سراى سلطنتى منزل داشت و آنان را وثاقيان مىناميدند ( نقل از فرهنگ معين ) - وثاق : بضم اول حجره و سرا و اطاق

( 4 ) - گرمى :

شتاب و تعجيل

( 5 ) - روى ندارد : صواب نيست و مصلحت نباشد

( 6 ) - مىفرمايد : بفرمايد ، فعل مضارع اخبارى بجاى انشائى ( امر غايب )

( 7 ) - خرده : بضم اول ريزهء هر چيز ،