تاريخ بيهقى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ١١٩

توضيحات و حواشى

دهخدا ذيل ابو الحسن )

( 12 ) - بو الحسن كرجى : در دستگاه محمود و مسعود سمت نديمى داشته ( نقل از حواشى مرحوم دكتر فياض )

( 13 ) - دانشمند نبيه : فقيه نبيه

( 14 ) - معنى دو جمله : آيا كارى در هرات داريد كه بمدد من به انجام رسد و درست شود

( 15 ) - بدرود باش : خدانگهدار و تندرست بمان ( جمله‌اى كه هنگام وداع به زبان آورند )

( 16 ) - آزار :

رنجش ، اسم مصدر از مادهء فعل امر ، مصدر آن آزاردن ( - آزردن ) نظير خوردن و خواردن

( 17 ) - كژىاى : كژيى ، مركب از كژى بمعنى ناراستى و ياى وحدت

( 18 ) - خواستم : قصد كردم

( 19 ) - بيش : ديگر ، از آن پس ، قيد زمان

( 20 ) - مخاطبه‌هاى بافراط : خطابهاى بسيار و محترمانه

( 21 ) - على دايه : على عبيد الله از سرداران محمود غزنوى كه در نيشابور به خدمت مسعود آمد

( 22 ) - معنى جمله : به كنايه يعنى دورو و منافقند

ص 44

( 1 ) - نبايد : بايسته و ضرور نيست - معنى جمله : وجود على در ميان ما بايسته و به كار نيست

( 2 ) - معنى سه جمله : دعوى مىكند كه او همه‌كاره است و از رشك چشم ديدار مرا ندارد

( 3 ) - پيش كنم : روانه كنم يا برانم و پيش اندازم

( 4 ) - غلام انبوه : چاكران زرخريد بسيار

( 5 ) - تبع : بفتح اول و دوم پيرو و پيروان

( 6 ) - نابكار : بدكردار و فسادانگيز ، صفت مركب از پيشوند و اسم ( كار )

( 7 ) - بىمايه : بىچيز و بينوا و بىارز

( 8 ) - دم كنده : بضم اول مجازا بمعنى شكست خورده و صدمه‌يافتهء انتقام‌جو

( 9 ) - دولت برگشته : بخت برگشته ، تيره بخت

( 10 ) - بننشيند : همانا فرونمىنشيند ، تقديم باى تأكيد بر نون نفى

( 11 ) - سر آن : اصل يا سبب و آغاز آن

( 12 ) - عمر دراز يافته ، دراز زندگانى ، صفت مركب ساخته‌شده از مادهء فعل ماضى بمعنى فاعلى ، نيز نگاه كنيد به صفحهء 528 مرزبان‌نامه شماره ( 6 ) بكوشش نگارنده ، همچنين است حال جملهء معطوف بر اين جمله

( 13 ) - موقوف كنند :

بازداشت كنند

( 14 ) - عاجزان : مردم سست و ناتوان و ضعيف النفس

( 15 ) - خداوندزاده :

شاهزاده مراد مسعود

( 16 ) - حطام : بضم اول اندك مال دنيا

( 17 ) - بيفتاد : پيش آمد و واقع شد

( 18 ) - توسط : ميانجى كردن ، مصدر باب تفعل

( 19 ) - رجوع : بضم اول بازگشت و مراجعه

( 20 ) - قرار گرفتى : قرار مىگرفت

( 21 ) - نكردم : يله نكردم يعنى رها نكردم ، جزء اول فعل مركب به قرينه حذف شده است

( 22 ) - معنى جمله : همه از ميانهء كار گريختند

( 23 ) - على امير نشان : على شاه بر تخت نشاننده

( 24 ) - حاجب بزرگ : مراد حاجب على قريب كه عطف بيان يا بدل « امير » است

( 25 ) - حديث : سخن

( 26 ) - معنى جمله : روى و راهى ندارد از اين مطالب سخن به ميان آيد

( 27 ) - خود داند : سلطان مسعود پى مىبرد و درمىيابد

( 28 ) - قبضه : بفتح اول و سكون دوم گرفتنگاه شمشير و يك‌مشت از هر چيزى ؛ بقبضه يعنى در دست و تصرف

( 29 ) - صحبت : يارى و معاشرت و همنشينى